براساس یک مطالعهٔ تازهٔ بنیاد جیمزتاون که در ۳ جولای ۲۰۲۶ منتشر شده است، در پی تشدید عملیات امنیتی، افزایش بازداشتها و محدودیتها علیه جنگجویان خارجی از سوی ادارهٔ جدید سوریه، تروریستان بینالمللی روند یک انتقال سازمانیافته و راهبردی را آغاز کردهاند.
در این گزارش آمده است که این افراد برای یافتن پناهگاههای امن و محیطی مناسب، بهسرعت به سوی افغانستان روی آوردهاند؛ جایی که به ادعای گزارش، حمایت حکومت طالبان و شبکههای از پیش موجود، آن را به مناسبترین محل برای استقرار آنان تبدیل کرده است. هرچند این ادعاها تاکنون از سوی منابع مستقل تأیید نشدهاند، اما این تحول در محافل راهبردی نگرانیهای جدی را برانگیخته است.
شمار تروریستان
براساس این گزارش، افغانستان اکنون به بزرگترین پناهگاه سازمانهای تروریستی بینالمللی در جهان تبدیل شده است. با استناد به برآوردهای اخیر وزارت امور خارجهٔ روسیه، گفته شده است که در حال حاضر میان ۲۰ تا ۲۳ هزار تروریست در خاک افغانستان فعالیت دارند.
این شبکهٔ گسترده شامل حدود ۳ هزار عضو داعش خراسان، ۵ تا ۷ هزار جنگجوی تحریک طالبان پاکستان، بیش از ۱٬۵۰۰ عضو القاعده، تا ۱٬۲۰۰ عضو حزب اسلامی ترکستان، حدود ۵۰۰ جنگجوی جنبش اسلامی ازبکستان و نزدیک به ۲۵۰ عضو جماعت انصارالله است. براساس گزارش، بیش از نیمی از این افراد را جنگجویان خارجی تشکیل میدهند که به گفتهٔ نویسندگان، نشاندهندهٔ تبدیل شدن افغانستان به مرکز تروریسم بینالمللی است.
همپیمانی القاعده و داعش
براساس ارزیابیهای روسیه، تاکنون حدود ۸٬۵۰۰ تا ۹٬۰۰۰ جنگجوی باتجربه ازبک، تاجیک، ترکمن، اویغور و اهل قفقاز شمالی با موفقیت از سوریه به افغانستان منتقل شدهاند. گزارش میگوید این انتقال از طریق شبکههای تثبیتشدهٔ وابسته به القاعده انجام میشود و فرماندهان ارشد حاضر در افغانستان، جنگجویان تازهوارد را جذب کرده و در ساختارهای محلی ادغام میکنند.
همچنین، در این گزارش آمده است که ادارهٔ جدید سوریه تلاش کرده است ۳ هزار جنگجوی اویغور حزب اسلامی ترکستان (TIP) و اعضای برخی گروههای دیگر را در لشکر ۸۴ ادغام کند؛ اما شماری از جنگجویانی که این ادغام را نپذیرفتهاند، به سوی گروههایی مانند داعش خراسان و القاعده گرایش یافتهاند؛ موضوعی که به تقویت توان عملیاتی، روند جذب نیرو و ساختار رهبری این گروهها کمک میکند.
وعدههای طالبان و واقعیتهای میدانی
در این مطالعه آمده است که گزارشهای پیدرپی تیم نظارت شورای امنیت سازمان ملل متحد نیز این تهدید راهبردی را تأیید میکنند. براساس این گزارشها، در دوران حاکمیت طالبان، سازمانهای تروریستی منطقهای و بینالمللی نهتنها از مصونیت برخوردار بودهاند، بلکه آزادی قابل توجهی برای جابهجایی و فعالیت نیز داشتهاند. گزارش این وضعیت را مغایر با تعهدات طالبان در توافق دوحه برای جلوگیری از استفادهٔ خاک افغانستان توسط گروههای تروریستی توصیف میکند.
همچنین به کشته شدن ایمن الظواهری، رهبر القاعده، در جولای ۲۰۲۲ در یک مهمانخانهٔ دولتی در کابل و بازگشت نزدیک به ۵ هزار زندانی طالبان که بر اساس توافق دوحه آزاد شده بودند به میدان نبرد اشاره شده و این موارد بهعنوان شواهدی مطرح شدهاند که، به گفتهٔ گزارش، اعتبار تضمینهای طالبان در زمینهٔ مبارزه با تروریسم را زیر سؤال بردهاند.
تهدیدهای منطقهای
در بخش پایانی گزارش آمده است که داعش خراسان از شکافهای داخلی سوریه بهرهبرداری کرده و از طریق تبلیغات خود، جنگجویان خارجی را به مهاجرت به افغانستان تشویق میکند و خود را تنها «خلافت اسلامی» فرامرزی جهان معرفی مینماید.
به گفتهٔ گزارش، ورود هزاران جنگجوی آموزشدیده و کارآزموده از خاورمیانه و آسیای مرکزی میتواند توانایی داعش خراسان و القاعده را برای انجام حملات برونمرزی بهطور چشمگیری افزایش دهد. در پایان تأکید شده است که این تحول راهبردی تهدیدی جدی برای منافع امنیتی پاکستان، کشورهای آسیای مرکزی، روسیه و کشورهای غربی به شمار میرود.