در هر خانه، معمولاً نخستین کسی که از خواب بیدار میشود، همان کسی است که چای برایش آخر از همه آماده میشود. او در تاریکی، بیآنکه صدایی ایجاد کند، آماده میشود تا مبادا خواب کسی برهم بخورد. در جیبش حساب فیس مکتب فرزندان است، در دلش نگرانی بل برق و بر چهرهاش آرامشی دیده میشود که گویی هیچ مشکلی وجود ندارد. سپس دروازه را آهسته میبندد و از خانه بیرون میرود. تمام روز با آفتاب سوزان، ترافیک، سرزنشهای رئیس و خستگی دستوپنجه نرم میکند و شب با همان چهرۀ آرام به خانه بازمیگردد. امروز ۱۹ نوامبر، روز جهانی مردان است و شاید بسیاری از مردان خانوادههای ما حتی خبر نداشته باشند که جهان امروز را به نام آنان گرامی میدارد.
موضوع امسال این روز «آینده از آنِ همه است» انتخاب شده است. برگزارکنندگان میگویند پیام این شعار آن است که مردان و زنان در کنار یکدیگر میتوانند به بهترین نتایج دست یابند. واقعیت زندگی در خانوادههای ما نیز همین است؛ زیرا هیچ خانهای تنها با تلاش یک نفر اداره نمیشود. دعای مادر و زحمت پدر، حمایت همسر و درآمد شوهر، محبت خواهر و پشتیبانی برادر، همۀ اینها در کنار هم یک خانواده را شکل میدهند. تفاوت تنها در این است که زحمت بعضیها دیده میشود و تلاش برخی دیگر در سکوت پنهان میماند. این روز فرصتی است تا این تلاشهای نادیده را ببینیم.
اگر کمی عمیقتر بیندیشیم، درمییابیم که هر رابطۀ مرد با خانواده، مسئولیت جداگانهای را با خود به همراه دارد. وقتی پدر میشود، نگرانی آیندۀ فرزندان خواب را از چشمانش میگیرد. وقتی برادر است، حمایت از خواهران را وظیفۀ خود میداند. وقتی شوهر است، تأمین نیازهای خانواده را در اولویت قرار میدهد. وقتی پسر است، با آرزوی تکیهگاهشدن برای پدر و مادر در دوران پیری زندگی میکند. در تمام این روابط، او کسی است که میبخشد؛ اما کمتر کسی از او میپرسد که خودش چه میخواهد.
همین مسئولیتها گاهی او را هزاران کیلومتر از خانواده دور میسازد. بر اساس آمار بانک دولتی پاکستان، پاکستانیهای مقیم خارج در سال مالی گذشته مبلغ بیسابقۀ ۴۱.۶ میلیارد دالر به کشور ارسال کردهاند که در مقایسه با سال قبل حدود ۸.۶ درصد افزایش داشته است. بیشترین سهم این حوالهها از عربستان سعودی و امارات متحدۀ عربی بوده است.
در پشت این ارقام، جوانانی قرار دارند که زیر آفتاب سوزان صحرا کار میکنند، در اتاقهای کوچک و مشترک زندگی میکنند و گاهی یک سال تمام چهرۀ مادرشان را نمیبینند. آمار ادارۀ مهاجرت پاکستان نیز نشان میدهد که مردان از بخشهای مختلف کشور برای یافتن کار به خارج میروند و در پشت سرشان همسران، فرزندان و والدین سالمندشان باقی میمانند.
یک پژوهش نیز نشان میدهد که در چنین خانوادههایی، نقش زنان در بخشهای صحت، آموزش فرزندان و تصمیمگیریهای خانوادگی افزایش مییابد. به این معنا که فداکاری یک مرد میتواند زمینۀ پیشرفت تمام خانواده را فراهم سازد. اما در میان همۀ اینها، اندوهی وجود دارد که شاید هیچکس آن را به شمار نمیآورد؛ دیدن نخستین جشن تولد فرزند، آخرین روزهای زندگی پدر و مراسم عروسی دختر، تنها از طریق صفحۀ کوچک تماس تصویری.
اینها فداکاریهایی هستند که در آمار و ارقام ثبت میشوند؛ اما بهای دیگری نیز برای این درآمد وجود دارد که در هیچ رسیدی نوشته نمیشود.
چه تعداد مردانی که تحصیلات خود را نیمهتمام گذاشتند تا برادران کوچکترشان درس بخوانند. چه تعداد کسانی که علاقهمندیها، آرزوها و بهترین سالهای جوانی خود را برای تأمین نیازهای خانواده قربانی کردند. یکی میخواست ورزشکار شود، دیگری نقاش و فردی دیگر آموزگار؛ اما شرایط زندگی او را به کسی تبدیل کرد که خانواده به او نیاز داشت.
مردی که برای ازدواج خواهرش قرض میگیرد، برای درمان مادرش اضافهکاری میکند و پیش از خرید یک جفت کفش نو برای خودش، بارها فکر میکند؛ همۀ این افراد در اطراف ما زندگی میکنند. ما آنقدر به آنان گفتهایم که قوی هستند که خستهشدن را فراموش کردهاند؛ یا شاید بیان خستگی خود را از یاد بردهاند. آنان آنقدر بیصدا از خواستههای خود گذشتهاند که اکنون حتی خودشان نیز به یاد ندارند روزگاری چه آرزوهایی داشتهاند.
اما همین سکوت در درازمدت میتواند سنگینترین بار زندگیشان شود. از دوران کودکی به پسران آموخته میشود که مرد گریه نمیکند، مرد شکایت نمیکند و مرد هرگز نمیشکند. وقتی در درونشان چیزی آسیب میبیند، بهجای صحبت با دیگران، با لبخندی از کنار آن میگذرند و دردهایشان را در دل نگه میدارند.
بر اساس آمار سال ۲۰۲۱ سازمان جهانی صحت، میزان مرگومیر ناشی از خودکشی در میان مردان در سطح جهان بیش از دو برابر زنان بوده است؛ بهگونهای که این میزان در میان مردان حدود ۱۲ نفر در هر صد هزار نفر و در میان زنان حدود ۶ نفر بوده است.
این آمار به ما یادآوری میکند که حتی کسی که همیشه از دیگران مراقبت میکند، خودش نیز گاهی به شانهای برای تکیهکردن نیاز دارد. اگر چنین حمایتی وجود نداشته باشد، بار مشکلات روزبهروز سنگینتر میشود.
پس چه کاری از دست ما ساخته است؟
شاید این روز از ما بخواهد که با کارهای کوچک، محبت خود را نشان دهیم. در کنار پدرتان بنشینید و از او بپرسید که حالش چگونه است؛ اما به پاسخهای معمولی و کوتاه بسنده نکنید. به برادرتان زنگ بزنید و بدون آنکه کاری داشته باشید، با او صحبت کنید. به همسرتان بگویید که زحماتش را میبینید و قدر تلاشهایش را میدانید. به پسرتان بیاموزید که گریهکردن ضعف نیست و بیان احساسات، خود نوعی شجاعت است.
و اگر خودتان مرد هستید، به خود اجازه دهید که گاهی خسته شوید. خستهشدن جرم نیست و کمکخواستن نشانه ضعف به شمار نمیرود. شاید دو کلمۀ محبتآمیز بتواند به کسی چنان آرامشی ببخشد که سالها درآمد و تلاش نتوانسته است آن را فراهم کند.
مرد از بیرون سخت و استوار به نظر میرسد، اما در درونش قلبی سرشار از احساسات دارد. او چیزی مطالبه نمیکند، تنها به مسئولیتهایش ادامه میدهد. به همین دلیل، شایستۀ توجه و قدردانی بیشتری است.
بیایید امروز حق او را با توجه، محبت و قدردانی ادا کنیم و به او اطمینان دهیم که تنها نیست.
وقتی این سایۀ حمایت از بالای سر خانواده برداشته شود، تازه میفهمیم که آفتاب زندگی چقدر سوزان بوده است. پس بهتر است تا زمانی که این سایه پابرجاست، قدر آن را بدانیم.
آینده واقعاً از آنِ همه است و در بنیاد این آینده، عرق جبین مردانی نیز نهفته است که هرگز نام خود را بر زبان نیاوردند؛ اما تمام عمر برای آسایش دیگران تلاش کردند.