در هجدهمین نشست سران بریکس در دهلی جدید، با وجود ادعاهای بزرگ و پیشنهادهای متعدد، هیچ گشایش بزرگی که بتوان آن را یک موفقیت راهبردی واضح برای این سازمان دانست، به دست نیامد.
هند در حالی میزبان این نشست بود که دهلی جدید میکوشد نقش دیپلماتیک خود را در «جنوب جهانی» (Global South) برجسته سازد. با این حال، نشست نشان داد که میان کشورهای عضو درباره آینده بریکس و نقش راهبردی آن هنوز اجماع کامل وجود ندارد.
ریاست بریکس در هر سال میلادی میان کشورهای عضو چرخشی است. پس از هند، چین در سال ۲۰۲۷ ریاست این سازمان را بر عهده خواهد گرفت.
پیشرفت عملی محدود در این نشست درباره سیستمهای پرداخت، تجارت با اسعار محلی و همکاریهای مالی به تفصیل گفتگو شد. اما بیشتر این موارد هنوز در مرحله مطالعات، مذاکرات و برنامههای آینده قرار دارند.
موضوع اسعار مشترک بریکس نیز جنبه عملی به خود نگرفت. هند برای کاهش وابستگی به دالر، معامله با اسعار محلی را ترجیح میدهد. در مقابل، روسیه خواهان پیشبرد بیشتر روند «دالرالزدایی» است.
هند در مورد هرگونه سیستم مالی تحت رهبری چین احتیاط میکند؛ اما از سوی دیگر، دهلی جدید طرح مالی جایگزین و واضحی نیز ارائه نکرده است.
تداوم اختلافات در درون بریکس با وجود برگزاری این نشست، اختلافات بنیادی بریکس از بین نرفت. منافع اقتصادی و ژئوپلیتیک کشورهای عضو متفاوت است.
برخی از دیدگاههای هند و برزیل با اولویتهای چین و روسیه تفاوت دارد. از سوی دیگر، رقابت راهبردی میان هند و چین مانعی در برابر ادغام عمیقتر اقتصادی و نهادی در درون بریکس است.
خاورمیانه نیز موضوعی پیچیده برای دستیابی به اجماع است. منافع منطقهای ایران و کشورهای خلیج، به ویژه امارات متحده عربی، در هر زمینهای یکسان نیست.
بنابراین، یکجا نگه داشتن کشورهای مختلف برای هند یک موفقیت دیپلماتیک مهم محسوب میشود، اما مدیریت اختلافات و تعیین یک مسیر راهبردی مشترک، دو موضوع کاملاً متفاوتاند.
طرحهای برجستهتر چین در این نشست، پیشنهادهای نسبتاً گستردهتری از سوی چین درباره هوش مصنوعی، زونهای اقتصادی، زنجیرههای تأمین و ادغام اقتصادی مطرح شد.
در مقایسه، تمرکز هند در زمان میزبانی بیشتر بر حفظ هماهنگی دیپلماتیک بود. با این حال، دیدگاه نهادی واضحی از سوی هند درباره اینکه بریکس در آینده به کدام سمت برود، برجسته نشد.
نارندرا مودی، نخستوزیر هند، رهبری و نقش دیپلماتیک هند را در جنوب جهانی برجسته ساخت. اما نتایج نشست این پرسش را باقی گذاشت که این ادعای دیپلماتیک تا چه حد توانسته است به نفوذ نهادی بزرگتر در درون بریکس تبدیل شود.
نتایج محدود در نشست دهلی جدید، تعداد دیدارهای دو جانبه، پیشنهادها، کمیتهها و برنامههای آینده زیاد بود، اما اقدامات بزرگی که بلافاصله اجرا شوند محدود بودند.
درباره نقش «بانک توسعه جدید»، همکاریهای مالی و طرحهای اقتصادی نیز گفتگو شد. درخواستها برای اصلاحات در شورای امنیت سازمان ملل و نمایندگی بیشتر کشورهای در حال توسعه نیز مورد حمایت قرار گرفت، اما هیچ نقشه راه جدید و روشنی در این زمینه ارائه نشد.
به همین ترتیب، پرسشهای قدیمی مانند همبستگی ضعیف اقتصادی بریکس، مسائل مبهم مربوط به عضویت و نقش محدود بانک توسعه جدید همچنان پرجا باقی ماندند.
پرسش اصلی در مورد تطبیق و اجرا هند موفق شد کشورهای دارای منافع متفاوت را بر سر یک اعلامیه مشترک متفق نگه دارد. اما این هماهنگی دیپلماتیک به معنای یکپارچگی راهبردی نیست.
هند از یک سو میخواهد روابط قوی خود را با کشورهای غربی حفظ کند و از سوی دیگر، خود را به عنوان یک قدرت بزرگ در بریکس و صدایی مهم برای جنوب جهانی مطرح سازد. این توازن میتواند یک چالش مداوم برای دهلی جدید باشد.
در مجموع، در نشست دهلی جدید پیشنهادها و برنامههای آینده متعددی مطرح شد، اما نتایج عملی بزرگ و فوری محدود بود. اکنون توجهها به ریاست چین در سال ۲۰۲۷ معطوف خواهد بود تا مشخص شود برنامهها و اعلامیههای کنونی تا چه حد به اقدامات عملی و یک مسیر راهبردی منسجمتر تبدیل میشوند
ببینید: نادیده گرفتن آداب دیپلماتیک در اجلاس بریکس؛ بحث و جنجال بر سر ویدئوی وایرال شده از اجیت دووال