افغانستان همچنان نقش محوری در بازار جهانی مواد مخدر ایفا میکند. بر اساس گزارش مواد مخدر ترکیه در سال ۲۰۲۵، این کشور در تولید سنتی تریاک و همچنین در صنعت رو به رشد مواد مخدر صنعتی جایگاهی فزاینده یافته است. با وجود مداخلات سیاستی طالبان، افغانستان همچنان مرکز اصلی تولید، قاچاق و توزیع بینالمللی مواد غیرقانونی باقی مانده است.
نقش مرکزی در عرضهٔ جهانی تریاک
افغانستان بهطور تاریخی نزدیک به ۸۰ درصد تقاضای جهانی تریاک را تأمین کرده است و شبکههای گستردهٔ کشت و قاچاق آن از آسیای غربی و مرکزی تا اروپا و آفریقا امتداد داشتهاند. پس از ممنوعیت کشت خشخاش توسط طالبان در سال ۲۰۲۲، تولید تریاک در سال ۲۰۲۳ با کاهش ۹۵ درصدی روبهرو شد و بهطور موقت میانمار جای افغانستان را بهعنوان تولیدکنندهٔ اصلی گرفت. اما در سال ۲۰۲۴ کشت دوباره با رشد ۱۹ درصدی افزایش یافت که نشاندهندهٔ مدیریت و کنترل بازار بود، نه شکست سیاست.
گرایش به مواد مخدر صنعتی
در کنار تریاک، افغانستان بهطور فزایندهای به منبع اصلی مواد مخدر صنعتی، بهویژه متآمفتامین، تبدیل شده است. قاچاقچیان با استفاده از گیاه افدرا که بهطور محلی فراوان است، پیشسازهایی مانند افدرین تولید کرده و زمینهٔ تولید گستردهٔ متآمفتامین را فراهم ساختهاند. گزارش تأکید میکند که ممنوعیت کشت خشخاش این تجارت را متوقف نکرده و اکنون به اروپا، شرق آفریقا و فراتر گسترش یافته است.
مسیرهای راهبردی قاچاق
ترکیه بهعنوان پل حیاتی در مسیر بالکان عمل میکند و علاوه بر عبور هروئین، به مسیر مهمی برای کوکائین و متآمفتامین از آمریکای لاتین و آسیا بدل شده است. گزارش نشان میدهد که شبکههای جنایی با ترکیب مواد سنتی و صنعتی، خود را با تقاضای بازار و فشارهای امنیتی تطبیق میدهند.
پیامدهای اقتصادی و بازار
ممنوعیت خشخاش طالبان در سال ۲۰۲۲ کمبود مدیریتشدهای ایجاد کرد که قیمت تریاک و هروئین را بالا برد و ذخایر موجود را حفظ نمود. قاچاقچیان افغان با اتکا به ذخایر گسترده توانستند شوکهای بازار را جذب کنند. برای نمونه، قیمت تریاک خشک از ۱۱۰ دلار در هر کیلوگرم در ۲۰۲۲ به ۷۸۰ دلار در ۲۰۲۴ افزایش یافت.
دینامیک حکمرانی و سیاست
رویکرد طالبان از تولید انبوه به کنترل انتخابی تغییر یافته است. ممنوعیت خشخاش برای مدیریت مازاد عرضه در بازار جهانی اعمال شد، اما اجرای گزینشی آن شبکههای قاچاق و زنجیرههای پیشساز را دستنخورده باقی گذاشت. این امر به افغانستان اجازه داد همچنان در مرکز تجارت جهانی مواد مخدر باقی بماند.
نتیجهگیری
افغانستان همچنان مرکز اصلی اقتصاد جهانی مواد مخدر است؛ کشوری که کاهش تولید سنتی تریاک را با گسترش سریع مواد صنعتی متعادل کرده است. سیاستهای طالبان زیرساخت مواد مخدر را بازسازماندهی کرده و این کشور را به گرهٔ حیاتی در شکلدهی عرضه، قیمتگذاری و قاچاق جهانی بدل ساخته است.