در مدت اخیر، استفاده از سلاحها و فناوریهای پیشرفته خارجی در حملات علیه نیروهای امنیتی و غیرنظامیان در مناطق مرزی خیبر پختونخوا و بلوچستان به یک وضعیت بسیار نگرانکننده تبدیل شده است. ویدیوها و شواهد تصویری مختلفی که اخیراً منتشر شدهاند، نشان میدهند که جنگجویان تحریک طالبان پاکستان، گروه ممنوعه، به سلاحهای پیشرفته ساخت امریکا، بهویژه تفنگهای تکتیرانداز M24 SWS و فناوریهای نظامی مجهز هستند.
برای بررسی ابعاد این موضوع، لازم است رویدادهای سالهای اخیر در منطقه و پیامدهای آنها با دقت مورد ارزیابی قرار گیرد. پس از خروج نیروهای امریکایی و ناتو از افغانستان در آگست ۲۰۲۱، تجهیزات نظامی پیشرفته و مهمات به ارزش میلیاردها دالر که در اختیار نیروهای دفاعی و امنیتی ملی افغانستان قرار داشت، در این کشور باقی ماند.
سپس این تجهیزات به کنترل طالبان، گروه حاکم افغانستان، درآمد. اما متأسفانه این ذخایر نظامی تنها در اختیار اداره طالبان باقی نماند، بلکه گروههای مختلف ممنوعه بینالمللی و منطقهای فعال در افغانستان نیز به آن دسترسی پیدا کردند.
وجود تفنگهای تکتیرانداز M24 ساخت امریکا در اختیار تیتیپی یک رویداد اتفاقی نیست. در ویدیوها و مطالب مکتوب تیتیپی که در اوایل سال ۲۰۲۲ منتشر شد نیز شواهدی از استفاده این تفنگهای پیشرفته دیده شده بود. این موضوع نشان میدهد که انتقال مداوم و سازمانیافته این سلاحها از آن سوی مرز افغانستان طی چند سال گذشته ادامه داشته است.
در همین زمینه، گزارشهای نهادهای بینالمللی تحقیقاتی، بهویژه «Small Arms Survey»، نیز از ایجاد شبکه گسترده بازارهای سیاه اسلحه در مناطق مرزی افغانستان، بهخصوص در امتداد مرز با پاکستان، پرده برداشتهاند؛ جایی که سلاحهای پیشرفته نیمهخودکار، تجهیزات دید در شب و سلاحهای تکتیرانداز بهراحتی به گروههای مسلح مخالف پاکستان منتقل میشوند.
پرسش اساسی این است که این ذخایر نظامی موجود در خاک افغانستان از چه مسیرهایی و با همکاری چه کسانی به مناطق صعبالعبور خیبر پختونخوا و در اختیار تروریستهای فعال در این مناطق میرسند؟ با بررسی این پرسش، موضوع دیگر تنها به قاچاق سلاح یا فعالیت چند مجرم در دو سوی مرز محدود نمیشود، بلکه به شبکه تیتیپی در افغانستان و آزادی عملیاتی آن در این کشور ارتباط پیدا میکند.
گزارشهای پیهم تیم نظارت بر تحریمهای شورای امنیت سازمان ملل متحد بارها این واقعیت نگرانکننده را مطرح کردهاند که تیتیپی بزرگترین و فعالترین گروه تروریستی مستقر در افغانستان است. در این گزارشها بهصراحت اشاره شده که حکومت طالبان برای تیتیپی پناهگاههای امن و حمایت فراهم کرده و در فضای همکاری میان طالبان و برخی عناصر القاعده، کمپهای آموزشی جدید تیتیپی نیز ایجاد شده است.
پاکستان همواره در برابر جامعه جهانی و حکومت افغانستان تأکید کرده است که تیتیپی از خاک افغانستان برای انجام حملات تروریستی در پاکستان استفاده میکند. اسلامآباد بارها شواهد معتبر را در اختیار اداره کابل قرار داده و گفته است که پناهگاههای امن در آن سوی مرز، منبع اصلی حملات خونین اخیر در پاکستان هستند. اگرچه طالبان همواره این اتهامات را رد کردهاند، اما ارزیابیهای مستقل سازمان ملل و شواهد موجود در میدان، تا حد زیادی ادعاهای پاکستان را تأیید میکنند.
نگرانی اصلی در وضعیت کنونی این است که دسترسی گروههای تروریستی به سلاحهای پیشرفته امریکایی، انتقال غیرقانونی سلاح در مناطق مرزی و ادامه فعالیت زیرساختهای تیتیپی در افغانستان، رویدادهایی جدا از یکدیگر نیستند؛ بلکه حلقههای مختلف یک بحران بزرگ و سازمانیافته امنیتی در منطقهاند.
دسترسی گروههای تروریستی به سلاحها و فناوریهای پیشرفته، توانایی و میزان خطرناکی آنان برای انجام حملات را چندین برابر کرده است؛ موضوعی که بیشترین آسیب آن متوجه نیروهای امنیتی پاکستان و غیرنظامیان بیگناه در دو سوی مرز است.
اگر تجهیزات نظامی بهجامانده از دوران حضور امریکا و ناتو همچنان به دست گروههای تروریستی منتقل شود و اداره کابل از مسئولیتهای خود چشمپوشی کند، پیامدهای آن تنها به پاکستان محدود نخواهد ماند، بلکه به تهدیدی بزرگ برای صلح جهانی و ثبات منطقهای تبدیل خواهد شد.
ضروری است جامعه جهانی، بهویژه ایالات متحده و سازمان ملل متحد، برای جلوگیری از انتقال غیرقانونی میراث نظامی باقیمانده در افغانستان، اقدامات فوری و مؤثر روی دست بگیرند.
همچنین لازم است به اداره کابل روشن شود که حمایت از تیتیپی و دیگر گروههای ممنوعه و اجازه استفاده از خاک افغانستان به آنان، در نهایت به زیان آینده خود افغانستان و روابط منطقهای این کشور تمام خواهد شد. تا زمانی که تمام خلأهای امنیتی در امتداد مرز افغانستان مسدود نشود و علیه تیتیپی اقدام جدی و بدون تبعیض صورت نگیرد، دستیابی به صلح پایدار در خیبر پختونخوا و سراسر منطقه دشوار خواهد بود