ذرا تصور کنید که صبح از خانه بیرون میشوید و بهجای هوای تازه، همهجا را دود فرا گرفته است. نفس کشیدن دشوار باشد، چشمها بسوزند و حتی در فاصلهٔ چند قدمی نیز چیزی دیده نشود. این صحنه مربوط به یک فلم نیست، بلکه بهتدریج به بخشی از زندگی روزمرهٔ مردم در بسیاری از شهرهای پاکستان تبدیل میشود. اسموگ حتی بیرون شدن از خانه را نیز برای شهروندان دشوار ساخته است. پرسش این است که مردم تا چه زمانی در شهرهای خودشان برای هوای پاک حسرت خواهند خورد؟
هر سال با فرارسیدن فصل زمستان، شدت اسموگ در پاکستان افزایش مییابد. لاهور، فیصلآباد، ملتان، گوجرانواله و دیگر شهرهای بزرگ با این مشکل روبهرو میشوند. تجمع دود، گردوغبار و ذرات سمی در فضا باعث کاهش کیفیت هوا میشود. دود وسایط نقلیه، پسماند کارخانهها، کورههای خشتپزی و سوزاندن بقایای محصولات زراعتی از عوامل عمدهٔ این آلودگی هستند. در فصل سرما، به دلیل کاهش سرعت باد، این ذرات آلوده برای مدت طولانیتری در هوا باقی میمانند.
اسموگ و خطرات آن
بدترین تأثیر اسموگ بر سلامت انسان وارد میشود. تنفس هوای آلوده میتواند باعث سرفه، گلودرد، سوزش چشمها و مشکلات تنفسی شود. این وضعیت برای مبتلایان به آسم و بیماران قلبی خطرناکتر است. قرار گرفتن دوامدار در معرض هوای آلوده، خطر ابتلا به بیماریهای شش و قلب را نیز افزایش میدهد.
کودکان و سالمندان بیشتر از دیگران از این مشکل آسیب میبینند. بازی کردن در فضای باز برای کودکان دشوار میشود، در حالی که سالمندان حتی هنگام پیادهروی کوتاه نیز ممکن است با مشکل تنفس روبهرو شوند. به این ترتیب، اسموگ علاوه بر سلامت مردم، شیوهٔ زندگی روزمرهٔ آنان را نیز تغییر میدهد.
آموزش کودکان نیز متأثر میشود
اسموگ زندگی کودکان را نیز تحت تأثیر قرار داده است. با افزایش آلودگی، مکاتب مجبور به تعطیلی میشوند یا فعالیتهای آموزشی محدود میگردند. کودکان از رفتن به میدانهای بازی محروم میشوند. والدین نیز از فرستادن کودکانشان به بیرون هراس دارند، زیرا نگران بیمار شدن آنان هستند.
این وضعیت تنها بر آموزش تأثیر نمیگذارد، بلکه فعالیتهای جسمی و آرامش روانی کودکان را نیز متأثر میسازد. کودکانی که هر روز به مکتب میرفتند و با دوستانشان بازی میکردند، اکنون مجبورند وقت بیشتری را در داخل خانه سپری کنند.
تأثیر اسموگ بر کار و روزگار مردم
اسموگ بیشترین دشواریها را برای افرادی ایجاد میکند که هر روز در بیرون از خانه کار میکنند. رانندگان رکشا، موتورسایکلسواران، مأموران پولیس ترافیک، کارگران و پیکهای تحویل کالا ساعتهای زیادی را در هوای آلوده سپری میکنند.
برای این افراد، ترک کار و ماندن در خانه آسان نیست، زیرا زندگی خانوادههایشان به درآمد روزانه وابسته است. از یکسو خطر آسیب دیدن سلامت وجود دارد و از سوی دیگر مشکل تأمین معیشت. به همین دلیل، افراد کمدرآمد بیشتر از دیگران پیامدهای اسموگ را تحمل میکنند.
در جریان اسموگ، میزان دید در جادهها کاهش مییابد. رانندگان نمیتوانند موترها و مسیر پیش روی خود را بهوضوح ببینند و همین موضوع خطر تصادفات را افزایش میدهد. گاهی نیز مجبور میشوند سرعت ترافیک را کاهش دهند.
از سوی دیگر، به دلیل آلودگی، مردم از رفتن به بازارها، پارکها و مکانهای باز خودداری میکنند. این وضعیت بر دکانها، کسبوکارهای کوچک و افرادی که از این راهها امرار معاش میکنند نیز تأثیر میگذارد. با افزایش بیماریها، هزینههای درمان بالا میرود و مردم روزهای کاری خود را نیز از دست میدهند.
رهایی از اسموگ؟
برای مهار این مشکل، اقدامات چندروزه کافی نیست. حکومت باید دود ناشی از وسایط نقلیه و کارخانهها را کنترول کند. بهجای سوزاندن بقایای محصولات زراعتی، باید روشهای بهتر برای جمعآوری و دفع آنها معرفی شود. افزایش تعداد درختان و بهبود سیستم ترانسپورت عمومی نیز ضروری است.
شهروندان نیز باید مسئولیت خود را درک کنند. باید از استفادهٔ غیرضروری از موترها خودداری شود، زبالهها سوزانده نشوند و از فعالیتهایی که باعث آلودگی میشوند، جلوگیری گردد. استفاده از ماسک در روزهای اسموگ و خودداری از بیرون رفتنهای غیرضروری نیز از جمله تدابیر احتیاطی است.
حق نفس کشیدن؟
شهرهای پاکستان زمانی به دلیل شور و رونق، بازارها و جادههای پررفتوآمدشان شناخته میشدند؛ اما اکنون آلودگی در بسیاری از شهرها به نگرانی همیشگی مردم تبدیل شده است. اگر شهروندی هنگام بیرون شدن از خانه در صبح نگران سلامت خود باشد و والدین از فرستادن کودکانشان به بیرون هراس داشته باشند، بدون شک این وضعیت نگرانکننده است.
به نظر من، درست نیست که اسموگ را تنها یک مشکل زمستانی بدانیم. این وضعیت نتیجهٔ بیتوجهی محیطزیستی است که سالها ادامه داشته است. مسئولیت حکومت است که بهجای محدودیتهای موقتی، برنامهریزی درازمدت انجام دهد و در برابر عواملی که باعث آلودگی میشوند، اقدامات عملی روی دست گیرد.
شهروندان تا چه زمانی مجبور خواهند بود هوای آلوده را تنفس کنند؟ میدانهای بازی کودکان تا چه زمانی خالی خواهند ماند؟ و کارگران تا چه زمانی برای بهدست آوردن نان، سلامت خود را به خطر خواهند انداخت؟
شهرهای پیشرفته تنها شهرهایی نیستند که ساختمانهای بلند و جادههای بزرگ دارند، بلکه شهرهاییاند که مردم در آنها به هوای پاک و محیط سالم دسترسی داشته باشند. ضروری است که شهرهای پاکستان نهتنها زیبا، بلکه قابل زندگی نیز ساخته شوند.