مائورو مدیکو، مدیر مرکز مبارزه با تروریسم سازمان ملل، با صدور هشداری بسیار نگرانکننده اعلام کرده است که خطر تروریسم هستهای در جهان اکنون به بالاترین سطح تاریخی خود رسیده است. به گفته او، دسترسی گروهها و افراد افراطی به پهپادها، هوش مصنوعی، مواد رادیواکتیو و فناوریهای پیشرفته، این تهدید را بیش از هر زمان دیگری آسان و قابل دسترس کرده است. سازمان ملل تأکید کرده که اگرچه طی ۸۰ سال گذشته تاکنون هیچ حمله هستهای یا رادیواکتیوی رخ نداده و این تهدید در دسته «احتمال کم اما با پیامدهای فاجعهبار» قرار میگیرد، اما در صورت وقوع، خسارات انسانی، زیستمحیطی و اقتصادی آن در سطح جهانی خواهد بود؛ خساراتی که میتواند صلح بینالمللی را نابود کرده و اعتماد جهانی به استفاده صلحآمیز از فناوری هستهای را بهشدت تضعیف کند.
پناهگاههای امن تروریستها
این هشدار سازمان ملل زمانی ابعاد نگرانکنندهتری پیدا میکند که در چارچوب افغانستانِ تحت حاکمیت طالبان بررسی شود. افغانستان در حال حاضر به پناهگاه بیش از ۲۰ گروه تروریستی و حدود ۲۰ تا ۲۳ هزار جنگجو و تروریست تبدیل شده است. گزارشهای پیدرپی تیم نظارتی شورای امنیت سازمان ملل نیز تأیید میکند که در افغانستان پناهگاههای امنی برای گروههای افراطی وجود دارد؛ جایی که این سازمانها به جذب نیرو، آموزش و حفظ زیرساختهای عملیاتی خود ادامه میدهند.
در حال حاضر حضور ۶ تا ۷ هزار جنگجوی تحریک طالبان پاکستان (TTP) و ۲ تا ۳ هزار عضو داعش خراسان در خاک افغانستان، تحت نظارت طالبان، نشاندهنده گسترش آشکار افراطگرایی در این کشور است. حکومت طالبان همواره ادعا کرده که کنترل کامل بر خاک افغانستان دارد و از ثبات سخن میگوید، اما در عمل، گروههای تروریستی شناختهشده بینالمللی همچنان حضور عملیاتی خود را در افغانستان حفظ کردهاند.
القاعده و فناوریهای نوین
سازمان ملل بهطور ویژه از القاعده نام برده و اعلام کرده است که این گروه، که مسئول حملات ۱۱ سپتامبر به برجهای دوقلوی نیویورک شناخته میشود، بارها تمایل خود را برای انجام تروریسم هستهای ابراز کرده است. حضور مداوم القاعده در مناطق تحت کنترل طالبان و توانایی این گروه برای سازماندهی مجدد، جامعه جهانی را بهشدت نگران کرده است. وجود گروههایی مانند القاعده، داعش خراسان، تحریک طالبان پاکستان و جنبش اسلامی ترکستان شرقی در افغانستان، ترکیبی خطرناک از اهداف افراطگرایانه، آزادی عملیاتی و دسترسی به فناوریهای نوظهور ایجاد کرده است.
به گفته مائورو مدیکو، گروههای تروریستی اکنون فراتر از روشهای سنتی رفته و شروع به جذب متخصصان فنی و کارشناسان هوش مصنوعی کردهاند. توانایی حمله به تأسیسات هستهای یا پرتاب «بمب کثیف» با استفاده از پهپادها دیگر صرفاً یک فرضیه نیست، بلکه به تهدیدی واقعی تبدیل شده است. این پناهگاههای امن به این گروهها امکان میدهند تا فراتر از حملات سنتی، آزمایشهای جدید انجام دهند، شبکهسازی کنند و هماهنگی عملیاتی خود را گسترش دهند؛ موضوعی که خطر جنگ نامتقارن و خرابکاری رادیواکتیوی را بهشدت افزایش داده است۔
تاجیکستان و شبکههای قاچاق
بر اساس این گزارش، در سال ۲۰۲۱ سرقت ۱۳۳ قرص دیاکسید اورانیوم در تاجیکستان فاش شد؛ رخدادی که نگرانیها درباره انتقال غیرقانونی مواد هستهای در منطقه را بهشدت افزایش داد. طبق تحقیقات، قرار بود این مواد سرقتشده از طریق شبکههای قاچاق و گروههای افراطی فعال در افغانستان منتقل شوند؛ جایی که القاعده نفوذ قابلتوجهی دارد. ضعف نظارت مرزی در افغانستان، سیستمهای ناکارآمد بازرسی و وجود یک اکوسیستم گسترده افراطگرایی، احتمال جابهجایی غیرقانونی مواد رادیواکتیو در منطقه را بهطور چشمگیری افزایش داده است.
بیثباتی منطقهای مرتبط با افغانستان اکنون دیگر تنها به جنوب آسیا محدود نیست، بلکه نفوذ افراطگرایان، حملات فرامرزی و شبکههای قاچاق، آسیای مرکزی و مناطق وسیعتری را تحت تأثیر قرار داده است. ناکامی مداوم حکومت طالبان در نابود کردن زیرساختهای تروریستی، به این گروهها امکان داده تا تداوم عملیاتی بلندمدت و آزادی تحرک خود را حفظ کنند۔
قوانین و اولویتهای جهانی
دفتر مبارزه با تروریسم سازمان ملل و اتحادیه اروپا در حال حاضر برای تقویت تواناییهای فنی دولتها همکاری میکنند تا اجرای کامل «کنوانسیون بینالمللی مقابله با تروریسم هستهای» تضمین شود. در نشستی که همزمان با کنفرانس بازنگری پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) در ماه مه ۲۰۲۶ برگزار شد، مائورو مدیکو و دیگر سخنرانان از تمامی کشورهای عضو سازمان ملل خواستند هرچه سریعتر به این کنوانسیون بپیوندند. این کنوانسیون یکی از ارکان اساسی ساختار امنیت هستهای جهان به شمار میرود و پایه حقوقی لازم را برای جرمانگاری اقدامات تروریسم هستهای و گسترش همکاریهای بینالمللی علیه آن فراهم میکند.
با وجود اینکه این کنوانسیون از زمان تصویب آن در ۲۱ سال پیش تاکنون حمایت گستردهای دریافت کرده، هنوز حدود ۶۶ کشور به آن نپیوستهاند. به گفته مائورو مدیکو، علت این موضوع کمبود اراده سیاسی نیست، بلکه نبود تواناییهای فنی و اجرایی است. نخستین نیاز اساسی، ایجاد یک چارچوب حقوقی قدرتمند است که توانایی همکاری با سایر کشورها، انجام تحقیقات، تبادل اطلاعات قضایی و اجرای تدابیر حفاظتی را در خود داشته باشد. سازمان ملل تأکید کرده است که اگر جهان تاکنون از وقوع یک حمله تروریستی هستهای در امان مانده، این امر نتیجه وجود نظامهای حفاظتی کنونی است؛ اما برای حفظ این وضعیت در آینده، تقویت تلاشهای کشورهای عضو بیش از هر زمان دیگری ضروری شده است۔