سخنگوی امارت اسلامی افغانستان، ذبیحالله مجاهد، در جریان یک جلسه ویژه آموزشی خبرنگاران که تحت نظر وزارت اطلاعات در کابل برگزار شد، نقشهای از استراتژی مبتنی بر «انضباط رسانهای» و «اخلاق اسلامی» ارائه داد، اما واقعیتهای میدانی تصویری کاملاً متفاوت نشان میدهند. تحقیقات و گزارشهای سازمانهای بینالمللی ثابت میکنند که این سیاست در کابل در واقع وسیلهای برای تبلیغات و کنترل اطلاعات تحت پوشش «اخلاق» است، جایی که فاصلهای گسترده میان گفتهها و عملکرد وجود دارد.
بر اساس جزئیات، ذبیحالله مجاهد در این جلسه آموزشی به خبرنگاران و کاربران شبکههای اجتماعی دستور داد که حتی در برابر دشمن نیز از هرگونه زبان توهینآمیز، تحقیر یا ناسزاگویی بهطور کامل خودداری کنند. او تأکید کرد که موضع قطعی رهبری امارت این است که هر چه فرد برای تحقیر دیگران از الفاظ ناپسند استفاده کند، در نظر جامعه خود به همان اندازه ذلیل و خوار دیده میشود. مجاهد افزود که باید وقار خود را حفظ کنیم و رسانهها را به جای ایجاد تنش و تحریک، به بستری برای شایستگی و ادب تبدیل کنیم، زیرا قانون اسلامی اجازه بیاحترامی به دشمن را نمیدهد.
حرمت جان انسانها
ذبیحالله مجاهد در سخنان خود با اشاره به سیره پیامبر، از صبر و تحمل در برابر ناسزا و توهین دشمن صحبت کرد، اما مهمترین نکته در سیره پیامبر، «حرمت جان انسان» است. از سیره مطهر پیامبر ﷺ ثابت شده است که ایشان قتل یک انسان را برابر با قتل تمام بشریت میدانستند و حتی در فتح مکه نیز از خونریزی اجتناب کردند.
با این حال، واقعیتهای میدانی متفاوت است؛ گروههای مسلح و عناصر تروریستی مستقر در افغانستان همچنان شهروندان بیگناه و نیروهای امنیتی پاکستان را هدف قرار میدهند. کجا ادعای تحمل در برابر ناسزاهای دشمن است و کجا قتل و غارت از طریق گروههای مسلح در کشور همسایه رخ میدهد؟ این تضاد به وضوح نشان میدهد که «گفتار نرم» در سیاست کابل تنها یک روایت است، در حالی که عملاً این گروهها خود تصویر عملی «تنسون انفسکم» را نشان میدهند.
ادعا و واقعیت
ملا ذبیحالله مجاهد ادعا کرد که امارت اسلامی هرگز بر اساس شیعه یا سنی تفاوت قائل نشده و همه شهروندان را یکسان میبیند. اما واقعیتهای میدانی کاملاً خلاف این ادعا است. تحقیقات نشان میدهد که در مناطق عمدتاً هزارهنشین (شیعه)، کتابهای دینی شیعه از برنامه درسی مدارس حذف شدهاند، که نفی صریح ادعای «یک جامعه واحد» ذبیحالله مجاهد و شاهدی روشن بر تبعیض فرقهای است.
کنترل رسانهای یا سانسور شدید اطلاعات؟
ذبیحالله مجاهد «دقت و تصدیق» را بخشی از سیاست رسانهای امارت اسلامی معرفی کرد، اما آمار سازمانهای بینالمللی خبری چیز دیگری نشان میدهد. بر اساس گزارش سازمان خبرنگاران بدون مرز، صدها خبرنگار در افغانستان صرف به این دلیل بازداشت یا مورد خشونت قرار گرفتهاند که تلاش کردند واقعیتها را خارج از روایت رسمی کابل گزارش دهند.
پنهان کردن آمار کشتهها در انفجارها یا درگیریهای مرزی، یا ارائه آنها به صورت بسیار کم، نشاندهنده شفافیت در ارائه اطلاعات نیست بلکه کنترل و تسلط بر اطلاعات و رسانهها است، امری که مستقیماً با اصول «صداقت نبوی» در تضاد است
محدودیت برای انتقاد و سرکوب سیاسی
ملا ذبیحالله مجاهد گفته است که «ایجاد دشمن سیاست ما نیست»، اما عملاً هر صدایی که از سیاستهای امارت، بهویژه درباره آموزش زنان، انتقاد کند، بهعنوان «دشمن» یا «عامل غرب» برچسبگذاری میشود. بازداشت استاد اسماعیل مشعل و دیگر اندیشمندان افغان نشان میدهد که در این کشور جایی برای «اختلافنظر» وجود ندارد. جایی که منتقدان به زندان افتادهاند، صحبت از انضباط رسانهای تنها یک پوشش دیپلماتیک به نظر میرسد.