به گزارش تازهٔ رویترز، عربستان سعودی در حال آمادهسازی برای ادامهٔ کارزار خود علیه حوثیها در یمن تا سال آینده است. مبنای این گزارش اظهارات دو مقام غربی است که دربارهٔ برنامههای سعودیها توجیه شدهاند و یک منبع آگاه سوم نیز این اطلاعات را تأیید کرده است. هر سه منبع نخواستهاند نامشان فاش شود و ریاض نیز تاکنون هیچ اعلام رسمی در این زمینه نکرده است. بنابراین، این موضوع را نباید یک تصمیم نهایی دانست، بلکه باید آن را نشانهای از دیدگاه و محاسبات عربستان سعودی تلقی کرد. پرسش اصلی این است که چرا ریاض میخواهد جنگی را طولانیتر کند که هم در میدان نبرد برایش دشوار شده و هم شهرهای این کشور را تحت تأثیر قرار داده است؟
برای درک پاسخ این پرسش، نخست باید وضعیت میدان نبرد را بررسی کرد. آتشبس سال ۲۰۲۲ تا تابستان پابرجا بود، اما پس از آغاز جنگ گسترده با ایران، جبههٔ یمن بار دیگر فعال شد. پس از آن، حوثیها بر ساحل دریای سرخ و مسیر راهبردی تنگهٔ بابالمندب تسلط یافتند و شهر تعز را نیز محاصره کردند. ماه گذشته، نیروهای دولتی بخشی از مناطق را دوباره به دست آوردند، اما در پایان هفتهٔ گذشته مجبور شدند برای دفاع از عدن عقبنشینی کنند. بلافاصله پس از آن، عربستان سعودی فرمانده ائتلاف را تغییر داد. هنگامی که روند جنگ مطابق انتظار پیش نمیرود، تغییر در فرماندهی میتواند نشانهای از ضرورت بازنگری در شیوهٔ پیشین باشد؛ به این معنا که روش قبلی نتوانسته است نتایج مورد انتظار را به دست آورد.
اکنون به نکتهٔ اصلی این گزارش توجه کنیم. گفته میشود هدف اساسی از طولانیکردن این کارزار، دستیابی نیروهای ائتلاف به دستاوردهای قابل توجه در میدان نبرد، پیش از هرگونه مذاکرهٔ احتمالی با حوثیها است. این همان منطق قدیمی مذاکرات است: طرفی که در میدان نبرد موقعیت قویتری داشته باشد، پشت میز مذاکره نیز از قدرت بیشتری برخوردار خواهد بود. اگر عربستان سعودی امروز وارد مذاکرات شود، این کار را در شرایطی انجام خواهد داد که ساحل دریای سرخ و تنگهٔ بابالمندب در اختیار حوثیها قرار دارد. از همین رو، توافق شتابزده برای ریاض میتواند به بهای سنگینی تمام شود. از این منظر، آمادگی برای ادامهٔ جنگ بیش از آنکه نشانهٔ ضعف باشد، تلاشی برای بازگرداندن قدرت چانهزنی در مذاکرات به نظر میرسد.
اما همین منطق روی دیگر نیز دارد. طولانیشدن جنگ به این معناست که عربستان سعودی باید هزینههای آن را در داخل کشور نیز بپردازد. پیش از این، حملهای به مقر شرکت آرامکو انجام شده، حملات مرگبار به میدان هوایی ریاض باعث تعلیق بیشتر پروازها شده و چندین رویداد بینالمللی، از جمله یک کنفرانس بزرگ سرمایهگذاری، لغو یا به تعویق افتادهاند. همچنان، جام ملتهای آسیا در فوتبال که قرار بود در جنوری ۲۰۲۷ برگزار شود، به دسمبر همان سال موکول شده است.
این موضوع برای عربستان سعودی صرفاً یک مشکل رفاهی نیست. راهبرد اقتصادی این کشور بر این تصویر استوار است که عربستان برای دوران پس از نفت، کشوری امن، جذاب و باز خواهد بود. هر رویداد بینالمللی که لغو یا به تعویق میافتد، به این تصویر آسیب میزند. بنابراین، ریاض میان دو فشار قرار گرفته است: از یکسو هزینهٔ توافق زودهنگام و از سوی دیگر هزینهٔ ادامهٔ جنگ.
در این میان، تغییر در روایت رسمی حکومت نیز نشانهٔ مهم دیگری است. در آغاز، عربستان این درگیری را موضوعی داخلی در یمن معرفی میکرد و نقش خود را به حمایت از متحدان و دفاع از امنیتش محدود میدانست. اما با ادامهٔ حملات به شهرهای سعودی، حفظ این موضع دشوارتر شده است. اکنون پیش از حملات هشدارهایی صادر میشود و پس از آن بیانیههای مفصل منتشر میگردد. رسانههای دولتی تصاویر خسارات را به نمایش میگذارند و حتی در خطبهٔ نماز جمعه در یکی از مساجد بزرگ ریاض، برای سربازان مستقر در مرز دعا شده است.
این تحولات نشان میدهد که دولت در حال آمادهساختن افکار عمومی برای یک دورهٔ طولانیتر است. زمانی که یک حکومت بهجای پنهانکردن جنگ، آن را بهطور علنی مطرح میکند، ممکن است نشانهای از این باشد که خود نیز انتظار پایان زودهنگام آن را ندارد.
با این حال، کلیدهای اصلی این بحران کاملاً در اختیار ریاض نیستند. بر اساس گزارش، یکی از این کلیدها در دست واشنگتن است. مقامهای سعودی معتقدند اگر ایالات متحده حمایت نظامی گستردهتری از عملیات عربستان در یمن ارائه کند؛ حمایتی که تاکنون از آن خودداری کرده است، ممکن است روند جنگ ظرف چند هفته تغییر کند. اما دولت دونالد ترامپ تاکنون از گشودن یک جبههٔ بزرگ دیگر در منطقه خودداری کرده است.
کلید دوم در دست تهران قرار دارد. به گفتهٔ هر سه منبع گزارش، توافقی برای پایاندادن به جنگ گسترده با ایران میتواند به کاهش تنشها در یمن نیز کمک کند. این موضوع نشان میدهد که سرنوشت جنگ یمن تا حد زیادی بیرون از مرزهای این کشور تعیین خواهد شد و آمادگی طولانیمدت عربستان، در واقع آمادگی برای انتظار تصمیم قدرتهای بزرگ نیز هست.
از اینجا میتوان سه سناریوی احتمالی برای آینده ترسیم کرد:
سناریوی نخست: توافقی گسترده میان ایران و طرفهای درگیر حاصل شود و جبههٔ یمن نیز آرام بگیرد. در این صورت، آمادگی برای ادامهٔ جنگ صرفاً یک برنامهٔ احتیاطی خواهد بود.
سناریوی دوم: ایالات متحده سیاست خود را تغییر دهد و حمایت آشکارتری از عملیات عربستان ارائه کند. چنین اقدامی میتواند موازنهٔ جنگ را تغییر دهد، اما احتمال افزایش تنشهای منطقهای را نیز به همراه خواهد داشت.
سناریوی سوم: هیچیک از این دو اتفاق رخ ندهد. در این صورت، ماهها سپری خواهند شد، حملات ادامه خواهند یافت و عربستان سعودی در جنگی گرفتار خواهد ماند که هزینههای آن افزایش مییابد، در حالی که نتیجهٔ آن همچنان نامشخص خواهد بود. نباید احتمال چنین وضعیتی را نادیده گرفت.
این تحولات برای پاکستان نیز اهمیت دارد؛ زیرا در ماه آگست، میان پاکستان، عربستان سعودی و ترکیه توافقنامهٔ دفاع مشترک در مکه امضا شده است. خواجه آصف، وزیر دفاع پاکستان، گفته است که اگر درگیری یمن به شکل تجاوز بدون تحریک قبلی علیه خاک عربستان سعودی گسترش یابد، این توافقنامه میتواند فعال شود. با این حال، او گزارشهایی را که ادعا میکردند ریاض خواستار حمله به مواضع حوثیها در یمن شده است، صرفاً گمانهزنی دانسته است.
تاکنون پاکستان و ترکیه مستقیماً در عملیات نظامی یمن مشارکت نکردهاند و موضع رسمی اسلامآباد همچنان حل بحران از راه مذاکرات است. اگر عربستان سعودی جنگ را تا سال آینده ادامه دهد، این توافقنامه با آزمون دشوارتری روبهرو خواهد شد؛ زیرا دفاع از خاک عربستان سعودی و حمایت از یک کارزار تهاجمی در یمن، دو موضوع متفاوت هستند و ترسیم مرز میان این دو برای پاکستان آسان نخواهد بود.
در نهایت، آمادگی عربستان سعودی برای ادامهٔ این کارزار را میتوان نوعی ریسک راهبردی دانست. ریاض روی این احتمال حساب میکند که گذشت زمان به سودش تمام شود؛ یعنی طی چند ماه آینده بتواند موازنهٔ میدان نبرد را تغییر دهد یا تصمیم قدرتهای بزرگ زمینه را برای پیشبرد اهدافش فراهم کند.
اگر این محاسبه درست از آب درآید، عربستان با موقعیت قویتری وارد مذاکرات خواهد شد. اما اگر این محاسبه نتیجه ندهد، باید هزینهٔ جنگی را بپردازد که همچنان رؤیاهای اقتصادی و امنیت این کشور را تحت تأثیر قرار خواهد داد.
و در میان تمام این محاسبات، بیشترین آسیب را مردم یمن متحمل میشوند؛ مردمی که در تصمیمگیریهای سیاسی و نظامی نقشی ندارند، اما هر روز بیش از پیش زیر سایهٔ جنگ زندگی میکنند
حملهٔ موشکی شبهنظامیان حوثی به ریاض؛ ائتلاف سعودی این حمله را تأیید کرد