۱۸ نوامبر، روز جهانی پیشگیری از سوءاستفاده جنسی از کودکان درحالی فرارسیده است که افغانستان در ردهبندی جهانی حقوق کودکان در سال ۲۰۲۶، در میان ۱۹۴ کشور جهان در آخرین جایگاه قرار گرفته است.
این روز بر ضرورت حفاظت از کودکان در برابر خشونت، چه در محیط واقعی و چه در فضای مجازی تاکید میکند. در افغانستان اما محرومیت از آموزش، فقر، آوارگی و ازدواج اجباری شمار زیادی از کودکان را در معرض خشونت جنسی قرار میدهند.
یونیسف در اگست ۲۰۲۶ اعلام کرد که بیش از ۲.۶ میلیون دختر در افغانستان از زمان بازگشت طالبان به قدرت از آموزش متوسطه محروم شدهاند. نهادهای حمایت از کودکان هشدار میدهند که محرومیت از آموزش و فرصتهای رشد میتواند آسیبپذیری کودکان را در برابر ازدواج زودهنگام و انواع خشونت افزایش دهد.
در گزارش دبیرکل سازمان ملل در دسامبر ۲۰۲۴ نیز از افزایش ازدواجهای اجباری از جمله کودک همسری در افغانستان ابراز نگرانی شده است. افرادی که با سازمان ملل گفتوگو کردهاند، مشکلات اقتصادی و بسته ماندن مکاتب متوسطه به روی دختران را از عوامل این وضعیت دانستهاند.
وزارت خارجه امریکا در گزارش سالانه خود درباره افغانستان (۲۰۲۴)، گفته است که طالبان برخلاف اعلامیههای رسمی، کودکان را در نیروهای مسلح خود جذب کرده و آموزش دادهاند.
طبق این گزارش، در سال ۲۰۲۳، بیش از ۳۴۰ کودک توسط طالبان به کارگیری شدهاند که بخشی از آنها در نقشهای جنگی و بخشی در نقشهای حمایتی حضور داشتهاند.
وزارت خارجه امریکا در گزارش سالانه قاچاق انسان در سال ۲۰۲۶ اعلام کرد که «کودکسربازی و بچهبازی» در حاکمیت طالبان ادامه دارد.
صندوق کودکان سازمان ملل میگوید که استفاده از کودکان در درگیریهای مسلحانه نقض شدید حقوق کودکان است و باید پایان یابد.
در چنین شرایطی، سوءاستفاده و استثمار جنسی از کودکان نیز از نگرانیهای جدی نهادهای بینالمللی است. پدیده بچهبازی، استثمار جنسی پسران و دیگر اشکال خشونت جنسی از مواردیاند که در گزارشهای مربوط به وضعیت کودکان در افغانستان مطرح شدهاند.
بر اساس گزارش دبیرکل سازمان ملل در فاصله اول جنوری ۲۰۲۳ تا ۳۱ دسامبر ۲۰۲۵، در مجموع ۲۴ مورد تجاوز جنسی و سایر اشکال خشونت جنسی علیه ۲۴ کودک، شامل ۱۶ دختر و هشت پسر، تایید شده است.
سازمان ملل میگوید ترس از انگ اجتماعی، انتقامجویی، طرد شدن و هنجارهای زیانبار اجتماعی از جمله موانعیاند که باعث میشوند بسیاری از موارد خشونت جنسی علیه کودکان گزارش نشوند.
طالبان با تصویب مقرراتی ۳۱ صفحهای تحت عنوان اصول جدایی بین زوجین، ازدواج کودکان را بهصورت رسمی در چارچوب قوانین خانواده به رسمیت شناخته است.
نهادهای حقوق بشری میگویند اصولنامه طالبان زمنیه ازدواج اجباری کودکان را فراهم میکند.
فقر و آوارگی نیز میتوانند خطرهای حفاظتی برای کودکان را افزایش دهند. سازمان نجات کودکان در گزارشی درباره وضعیت کودکان آواره در افغانستان از مشکلاتی چون کمبود غذا، وخامت وضعیت صحی و مواجهه برخی کودکان با خطراتی مانند کار اجباری، خشونت جسمی و کلامی و ازدواج زودهنگام ابراز نگرانی کرده است.
در کنار این خطرها، سوءاستفاده جنسی از کودکان در فضای مجازی نیز به یکی از نگرانیهای نهادهای حمایت از کودکان تبدیل شده است. کارشناسان حوزه حمایت از کودکان بر این باورند که پیشگیری از آزار جنسی باید از آموزش متناسب با سن کودک و ایجاد رابطهای مبتنی بر اعتماد در خانواده آغاز شود.
بر اساس راهنماهای تخصصی، والدین میتوانند از سنین پایین به زبان ساده به کودکان بیاموزند که بدن آنان متعلق به خودشان است، حق دارند در برابر تماس یا رفتاری که برایشان ناخوشایند است «نه» بگویند و هیچکس حق ندارد آنان را به لمس یا رفتار جنسی وادار کند.
متخصصان همچنین توصیه میکنند والدین درباره افرادی که کودک با آنان وقت میگذراند، محیطهایی که به آنها رفتوآمد دارد و ارتباطات آنلاینش آگاهی داشته باشند اما این نظارت باید همراه با گفتوگوی صمیمانه باشد، نه تهدید و سرزنش.
مسئولیت پیشگیری از آزار جنسی تنها بر دوش خانوادهها یا خود کودکان نیست. آموزش معلمان و سرپرستان، رسیدگی به گزارشها، حمایت از قربانیان و پاسخگو ساختن عاملان خشونت، از مسئولیتهای اساسی نهادهای مسئول است.
در افغانستان، محدودیت دسترسی به آموزش، فقر، انگ اجتماعی و کمبود خدمات حمایتی میتواند شناسایی و رسیدگی به موارد سوءاستفاده را دشوارتر کند.
افزایش ۱۵۰ برابری کودکان در بازداشتگاههای طالبان
سالنامه اداره احصائیه طالبان از ثبت ۱۵۰ هزار کودک در مراکز اصلاح و تربیت اطفال خبر میدهد؛ مراکزی که بهعنوان دارالتأدیب یا بازداشتگاههای قانونی برای نگهداری کودکان متهم به ارتکاب جرم شناخته میشوند.
این ارقام نشان میدهد که شمار کودکان ثبتشده در این مراکز در مقایسه با دوره حکومت پیشین، حدود ۱۵۸ برابر افزایش یافته است.
برپایه بررسیهای افغانستان اینترنشنال، شمار کودکان ثبتشده در این مراکز از ۹۵۰ تن در سال ۱۴۰۰، به ۱۵۰ هزار و ۲۵۲ تن در سال ۱۴۰۴، پس از بازگشت طالبان به قدرت، رسیده است.
از سوی دیگر، دفتر هماهنگ کننده کمکهای بشردوستانه سازمان ملل در افغانستان در سال ۱۴۰۳ اعلام کرد که ۱۹ درصد از کودکان در افغانستان کار میکنند. این سازمان نسبت به رفاه و آینده کودکان کارگر در افغانستان ابراز نگرانی کرده است.