شماری از باشندگان کابل از افزایش استفاده از خریطههای پلاستیکی ابراز نگرانی کرده و خواستار راهاندازی برنامههای آگاهیدهی خانهبهخانه و اتخاذ اقدامات عملی برای کاهش مصرف آن شدهاند. آنان میگویند که بهای پایین و دسترسی آسان به خریطههای پلاستیکی، در کنار نبود جایگزینهای مناسب، باعث شده است که استفاده از این خریطهها همچنان گسترده باشد. به گفتهٔ آنان، بسیاری از خریطههای پلاستیکی پس از یکبار استفاده در محیط زیست رها میشوند و باعث آلودگی خاک و آب میگردند.
آنان میافزایند که کارزارهای آگاهیدهی از طریق تلویزیون، رادیو، مساجد و بنرهای شهری باید ادامه یابد؛ اما تنها آگاهیدهی برای کاهش مصرف پلاستیک کافی نیست و تولید و واردات خریطههای پلاستیکی نیز باید محدود شود.
علیم، یکی از باشندگان کابل، میگوید که استفاده از خریطههای پلاستیکی در بخشهای مختلف زندگی روزمرهٔ مردم گسترش یافته و برای کاهش آن باید اقدامات جدی روی دست گرفته شود. او میافزاید که هرچند جایگزین کردن خریطههای پلاستیکی در افغانستان زمانگیر خواهد بود، اما این کار ناممکن نیست.
این باشندهٔ کابل میگوید: «خریطههای پلاستیکی در همهجا به چشم میخورند؛ زیرا کارخانههای تولید این خریطهها اکنون در داخل افغانستان نیز فعالیت دارند. حتی نانواییها هم از خریطههای پلاستیکی استفاده میکنند، در حالی که همه میدانند این خریطهها چقدر زیانبار هستند و حتی کیفیت نان را نیز خراب میکنند. من خودم از زیانهای پلاستیک آگاهی دارم و وقتی به بازار میروم، یک خریطهٔ پارچهای با خود میبرم. اما مردم بهندرت از خریطههای پارچهای یا کاغذی استفاده میکنند. تقریباً همهچیز پلاستیکی شده است و به نظر نمیرسد که در آیندهٔ نزدیک جایگزین مناسبی برای آن پیدا شود.»
شکیب، یکی دیگر از باشندگان کابل، میگوید که در گذشته، جوانان و نهادهای مختلف برنامههای متعددی را برای کاهش استفاده از خریطههای پلاستیکی راهاندازی کردهاند، اما این برنامهها نتایج مطلوبی نداشتهاند. او میافزاید که در کنار آگاهیدهی، عرضهٔ خریطههای پلاستیکی در بازار نیز باید محدود شود تا مردم بیشتر به استفاده از گزینههای جایگزین روی بیاورند.
این باشندهٔ کابل میگوید: «رسانهها و شبکههای اجتماعی باید نقش بیشتری در آگاهیدهی داشته باشند. کارزارهایی که در گذشته راهاندازی شدند، چندان مؤثر نبودند؛ زیرا خریطههای پلاستیکی همچنان در بازار در دسترس مردم قرار داشتند. مردم بیشتر به پول اهمیت میدهند تا سلامتیشان و به پیامدهای درازمدت این موضوع فکر نمیکنند. به همین دلیل، این روند همچنان ادامه دارد.»
سامی، یکی دیگر از باشندگان کابل، میگوید که با وجود آگاهی مردم از پیامدهای زیانبار مواد پلاستیکی، استفاده از آنها همچنان در شهر گسترده است. او بهای پایین خریطههای پلاستیکی و نبود جایگزینهای قابل دسترس را از دلایل اصلی ادامهٔ استفاده از آنها میداند. وی خواستار نظارت بر تولید و عرضهٔ خریطههای پلاستیکی در بازار و تشویق مردم به استفاده از خریطههای پارچهای و کاغذی است.
سامی میگوید: «مردم میدانند که پلاستیک چقدر مشکلساز است، اما چون خریطههای پلاستیکی ارزان هستند، همچنان از آنها استفاده میکنند. اگر تولید و عرضهٔ این خریطهها در بازار کنترل شود، مردم ناگزیر خواهند شد از گزینههای جایگزین استفاده کنند.»
سکندر، یکی دیگر از باشندگان کابل، میگوید که تاکنون هیچ کارزار گسترده و عملی را در سطح شهر برای کاهش استفاده از خریطههای پلاستیکی مشاهده نکرده است. او میافزاید که بیشتر برنامههای آگاهیدهی در این زمینه از طریق شبکههای اجتماعی، بهویژه فیسبوک، انجام میشوند و فعالیتهای عملی کمتری در سطح شهر دیده میشود.
سکندر میگوید: «پلاستیک زیانبار است و استفاده از آن باعث کثیفی و آلودگی محیط زیست میشود؛ اما بسیاری از مردم توانایی خرید خریطههای کاغذی یا پارچهای را ندارند. به باور من، یکی از راهحلها استفاده از گزینههای جایگزین برای بستهبندی کالاها و کنار گذاشتن پلاستیک تا حد امکان است. برخی مردم خریطههای سیاه را ترجیح میدهند، اما این نوع خریطهها نیز میتوانند برای محیط زیست مشکلساز باشند.»
حسن، یکی دیگر از باشندگان کابل، میگوید که تاکنون اقدام جدی و مؤثری برای جلوگیری از استفادهٔ خریطههای پلاستیکی صورت نگرفته است. او میافزاید که گذاشتن نان داغ در خریطههای پلاستیکی از مدتها پیش در افغانستان رواج داشته و هنوز هم در بسیاری از نانواییها ادامه دارد.
او میگوید: «از مدتها پیش در افغانستان گذاشتن نان داغ در خریطههای پلاستیکی معمول بوده و این کار هنوز هم ادامه دارد. در برخی نانواییها دربارهٔ زیانهای پلاستیک هشدار داده میشود، اما استفاده از خریطههای پلاستیکی همچنان رایجتر است.»
در همین حال، شماری از کارشناسان محیط زیست میگویند که نبود مدیریت مؤثر زبالههای پلاستیکی و افزایش استفاده از خریطههای یکبارمصرف، خطرات زیستمحیطی را در افغانستان افزایش داده است.
کاظم همایون، کارشناس محیط زیست، میگوید که بخش بزرگی از زبالههای پلاستیکی پس از جمعآوری، بدون تفکیک و بازیافت مناسب دفن میشوند یا در محیط زیست رها میگردند. از آنجایی که این مواد تجزیه نمیشوند، برای مدت طولانی در طبیعت باقی میمانند. او تأکید میکند که برای کاهش این مشکل، در کنار آگاهیدهی، باید بر تولید و واردات خریطههای پلاستیکی محدودیت وضع شود.
همایون میگوید: «مدیریت زبالههای پلاستیکی در افغانستان هنوز در سطح ابتدایی قرار دارد. در گذشته، بیشتر زبالهها مواد عضوی بودند که پس از دفن شدن تجزیه میشدند؛ اما اکنون زبالههای پلاستیکی نیز در کنار سایر زبالهها دفن میشوند و برای سالهای طولانی در محیط زیست باقی میمانند. چند سال پیش، بر اساس گزارشی که از بخش تنظیف شهرداری کابل دریافت کرده بودم، روزانه حدود چهار هزار و ۴۰۰ تُن زباله تولید میشد که تنها بخشی از آن جمعآوری میگردید و باقی آن در محیط زیست باقی میماند. با این حال، مشخص نبود که چه مقدار از این زبالهها را خریطههای پلاستیکی تشکیل میدادند.»
همایون تأکید میکند که برای کاهش استفاده از خریطههای یکبارمصرف، تنها آگاهیدهی کافی نیست و باید مجموعهای از اقدامات قانونی، اقتصادی و آموزشی روی دست گرفته شود.
سیدمحمد سلیمانخیل، یکی دیگر از کارشناسان محیط زیست، استفادهٔ گسترده و بیش از حد از خریطههای پلاستیکی در شهرهای افغانستان را یک چالش جدی زیستمحیطی میداند. او میگوید که استفاده از پلاستیک، بهویژه خریطههای بیکیفیت، نهتنها پیامدهای زیستمحیطی دارد، بلکه میتواند پیامدهای اقتصادی و اجتماعی نیز به همراه داشته باشد.
این کارشناس میگوید: «یکی از چالشهای بزرگ زیستمحیطی، استفادهٔ گسترده از پلاستیک در شهرهای افغانستان است. مردم گاهی بدون توجه به پیامدهای آن، بهویژه از پلاستیکهای بیکیفیت، برای انتقال کالاها و سایر موارد استفاده میکنند. ممکن است ما از یک خریطهٔ پلاستیکی تنها برای نیم ساعت استفاده کنیم، اما همان خریطه میتواند صدها سال در محیط زیست باقی بماند. این موضوع نشان میدهد که رفتار امروز ما چگونه میتواند بر محیط زیست و زندگی نسلهای آینده تأثیر بگذارد.»
بر اساس آمارهای منتشرشده، روزانه هزاران تُن زباله در شهر کابل تولید میشود. با این حال، برای مشخص کردن سهم دقیق زبالههای پلاستیکی از مجموع این زبالهها، به آمار معتبر و بهروز نیاز است. خریطههای یکبارمصرف، بوتلها و ظروف پلاستیکی از جمله موادی هستند که پس از استفاده در میان زبالههای شهری دیده میشوند.
سازمان ملل متحد نیز پیش از این اعلام کرده است که سالانه صدها میلیون تُن پلاستیک در جهان تولید میشود. افزایش تولید و مصرف پلاستیک، در کنار ضعف مدیریت زبالهها، یکی از چالشهای بزرگ زیستمحیطی در سراسر جهان به شمار میرود.