در پایتخت صوبه (لاهور)، افزایش شدت آلودگی هوا نگرانیهایی را در خصوص سلامت شهروندان به وجود آورده است. پخش شدن لایه غلیظی از اسموگ در شهر و افزایش میزان ذرات سمی در هوا، خطرات ابتلا به بیماریهای تنفسی و سایر بیماریها را افزایش میدهد. از سوی دیگر، دودی ناشی از آتشبازی به مناسبت دیوالی در هند و سوزاندن بقایای محصولات کشاورزی نیز در رابطه با وضعیت هوای لهور مورد بحث قرار دارد.
بر اساس گزارش سازمان جهانی «آیکیوایر» (IQAir)، شاخص کیفیت هوای لاهور در تاریخ ۹ نوامبر ۲۰۲۶ به ۵۹۰ رسید که پس از آن این شهر در صدر آلودهترین شهرهای بزرگ جهان قرار گرفت. به مناسبت دیوالی، آتشبازیهای گسترده در پنجاب هند، دود و ذرات ریز آلوده را وارد جو ساخت. به گفته کارشناسان محیط زیست، بادهای شرقی میتوانند این ذرات آلوده را از مرز عبور داده و لاهور و سایر مناطق پنجاب را تحت تاثیر قرار دهند.
وضعیت اسموگ در لاهور طی سالهای گذشته پیوسته وخیم بوده و هر سال در فصل زمستان این مشکل شدت بیشتری به خود میگیرد. بر اساس گزارشهای سالانه «آیکیوایر»، میانگین مقدار ذرات PM2.5 در لاهور در سال ۲۰۲۱ برابر با ۸۶.۵ مایکروگرام بر متر مکعب بود که در سال ۲۰۲۲ به ۹۷، در سال ۲۰۲۳ به ۹۹.۵ و در سال ۲۰۲۴ به ۱۰۲.۱ مایکروگرام بر متر مکعب افزایش یافت. با این حال، در سال ۲۰۲۵ کاهش اندکی در این مقدار ثبت شد و میانگین سالانه به ۸۸.۹ مایکروگرام بر متر مکعب رسید. با وجود این، آلودگی هوا به مراتب از معیارهای امن جهانی بیشتر است. این ارقام نشان میدهند که با وجود بهبودی ناچیز، لاهور هر سال با مسئله جدی آلودگی هوا مواجه است.
نزدیکی جغرافیایی میان لاهور و پنجاب هند نیز این مسئله را مهم میسازد. شهر امرتسر هند در فاصله حدود ۵۰ کیلومتری لاهور واقع شده است که در صورت مساعد بودن شرایط جوی، هوای آلوده فرامرزی میتواند کیفیت هوای لاهور را تحت تاثیر قرار دهد. با این حال، علت شدت اسموگ در شهر تنها آتشبازی دیوالی نیست، بلکه دود وسایل نقلیه، فاضلاب صنعتی، کورههای پخت خشت، فعالیتهای ساختمانی و سوزاندن بقایای محصولات کشاورزی نیز از دلایل عمده آلودگی هوا محسوب میشوند.
افزایش آلودگی هوا تاثیر مستقیمی بر سلامت عمومی دارد. ذرات ریز سمی موجود در هوا با ورود به ریه انسان میتوانند سبب بیماریهای تنفسی، سرفه، خارش گلو و سوزش چشم شوند. اقامت طولانیمدت در هوای آلوده خطر ابتلا به بیماریهای قلبی و ریوی را نیز افزایش میدهد. کودکان، سالمندان، زنان باردار و افرادی که از قبل به بیماریهای تنفسی یا قلبی مبتلا هستند، بیشتر از این وضعیت آسیب میبینند.
به شهروندان هدایت داده میشود که در جریان آلودگی شدید از خروج غیرضروری از خانهها خودداری کنند و در صورت ضرورت بیرون رفتن، از ماسکهای معیاری N95 استفاده نمایند. در کنار توجه ویژه به کودکان و سالمندان، ورزش و فعالیتهای بدنی در فضای باز نیز باید محدود گردد.
به گفته کارشناسان محیط زیست، برای مهار اسموگ در لاهور نیاز به یک استراتژی مستمر و مؤثر است. نظارت بر دود ناشی از نهادهای صنعتی و وسایل نقلیه، جلوگیری از سوزاندن بقایای محصولات کشاورزی و اجرای سختگیرانه قوانین زیستمحیطی امری اجتنابناپذیر است. دود ناشی از آتشبازی دیوالی میتواند یک عامل اضافی احتمالی در افزایش آلودگی هوا باشد، اما برای نجات لاهور از این بحران زیستمحیطی، مهار منابع محلی آلودگی نیز ضروری است.
افزایش آلودگی هوا در لاهور صرفاً یک مسئله زیستمحیطی نیست، بلکه به یک مسئله جدی سلامت عمومی تبدیل شده است. بازگشت سالانه اسموگ نشان میدهد که محدودیتهای مقطعی و اقدامات اضطراری راهحل دائمی برای این مشکل نیستند. هوای پاک حق اساسی شهروندان است که برای حفاظت از آن، حکومت، ادارات مربوطه و مردم باید به طور مشترک اقدامات مؤثر و پایداری را روی دست گیرند.