پیمان دفاع مشترک مکه میان پاکستان، عربستان سعودی و ترکیه که در ۷ آگست ۲۰۲۶ در مکه مکرمه به امضا رسید، بحثهای جدیدی را در چشمانداز امنیتی در حال تغییر منطقه برانگیخته است.
بر اساس این پیمان، هر سه کشور بر سر این اصل به توافق رسیدهاند که حملهٔ مسلحانه به هر یک از کشورهای عضو، حمله به هر سه کشور تلقی خواهد شد. این پیمان به جای اینکه علیه کشور خاصی معرفی شود، به عنوان یک چارچوب دفاعی تعریف شده است که در آن زمینه برای تقویت بیشتر مشورتهای متقابل، همکاریهای دفاعی و هماهنگیهای امنیتی وجود دارد.
نقش نوظهور پاکستان
افتخار فردوس در گفتگو با رسانهٔ «ایآروای» (ARY) گفت که پس از پیمان دفاعی میان پاکستان، ترکیه و عربستان سعودی، پویاییهای امنیتی منطقه به سرعت در حال تغییر است و کشورهای مختلف در حال گسترش روابط خود با قدرتهای مهم منطقهای از جمله پاکستان هستند. او این پرسش را مطرح کرد که پاکستان چگونه میتواند نقش نوظهور خود را به عنوان ارائهدهندهٔ امنیت منطقهای (Net Security Provider) به دستاوردهای دیپلماتیک، دفاعی و استراتژیک تبدیل کند.
قمر چیمه، کارشناس مسائل امنیتی، این چارچوب را یک ساختار امنیتی گسترده در برابر نیروهای اخلالگر دانست که به گفتهٔ او میتواند شامل عناصر دولتی و غیردولتی باشد. او افزود این پیمان میتواند بازدارندگی مؤثری در برابر عناصر یا کشورهایی ایجاد کند که تلاش میکنند توازن امنیتی منطقه را تغییر دهند، اهداف توسعهطلبانه داشته باشند یا hegemony (برتریجویی) برقرار کنند.
پیمان علیه هیچ کشوری نیست
اهمیت این پیمان در زمانی افزایش یافته است که تنشها و نگرانیهای امنیتی در خاورمیانه رو به افزایش است. ترکیه تصریح کرده که این پیمان علیه ایران یا هیچ کشور خاص دیگری نیست، در حالی که پاکستان نیز آن را صرفاً دفاعی و چارچوبی باز برای سایر کشورها خوانده است.
به گفتهٔ هاكان فیدان، وزیر امور خارجهٔ ترکیه، در این پیمان امکان ارائهٔ کمکهای مختلف در صورت بروز حمله در نظر گرفته شده است که میتواند از همکاریهای اطلاعاتی تا پشتیبانی نظامی را شامل شود. همچنین بر تقویت بیشتر مشورتهای دفاعی و دیپلماتیک میان هر سه کشور تأکید شد.
فراتر از دفاع؛ یک فرصت دیپلماتیک
به باور کارشناسان، این پیمان برای پاکستان میتواند فراتر از یک همکاری دفاعی، یک فرصت مهم دیپلماتیک و استراتژیک نیز باشد. اسلامآباد میتواند با استفاده از آموزشهای نظامی، تجربهٔ مبارزه با تروریسم، تولیدات دفاعی، همکاریهای اطلاعاتی و دیپلماسی منطقهای، نقش امنیتی خود را بیش از پیش گسترش دهد.
با این حال، کارشناسان هشدار میدهند که برابردانستن فوری این پیمان با یک ائتلاف کامل نظامی مانند ناتو قبل از وقت خواهد بود؛ زیرا سازوکار عملی دفاع مشترک و جزئیات پاسخ نظامی هنوز مشخص نشده است.
با وجود این، این پیمان بازتابدهندهٔ اعتماد و همکاری روزافزون میان پاکستان، عربستان سعودی و ترکیه است. اگر این روند به صورت مؤثر به پیش برده شود، پاکستان میتواند موضع خود را به عنوان یک شریک مهم امنیتی و ارائهدهندهٔ امنیت در منطقه بیش از پیش تقویت کند