مقامهای اداره عمومی اطلاعات (GDI) امارت اسلامی افغانستان، با ارسال یک نامه تازه به ادارههای ولسوالیها، موضوعی را مطرح کردهاند که در محافل دیپلماتیک و امنیتی منطقه بحثهای تازهای را برانگیخته است. در این نامه دستور داده شده است که اطلاعات شهروندان افغان مقیم پاکستان و ایران جمعآوری شود؛ افرادی که خانوادههایشان در افغانستان زندگی میکنند و گفته شده است که در فعالیتها یا حرکتهای مخالف حکومت کنونی افغانستان دخالت دارند.
در ظاهر، این نامه اقدامی اداری و امنیتی عنوان شده است، اما با بررسی دقیقتر، منتقدان آن را نمونهای از تناقض آشکار و رفتاری متناقض میدانند که به باور آنان، مصداق ضربالمثل «دزد خود را قاضی ساختن» است.
منتقدان میگویند اداره طالبان در حالی تلاش میکند مسئولیت مشکلات امنیتی و سیاسی را به دیگران نسبت دهد که خود با اتهامهایی درباره اجازه فعالیت برخی گروههای مسلح در داخل افغانستان و ایجاد نگرانیهای امنیتی برای کشورهای همسایه روبهرو است. به باور آنان، این نامه تلاشی برای انتقال مسئولیت ناکامیها، چالشهای داخلی و مشکلات مدیریتی به عوامل بیرونی است
هیچ انسان آگاه و منصفی نمیتواند انکار کند که در چند دهه گذشته، به دلیل مداخلات خارجی، جنگهای داخلی، سیاستهای سختگیرانه طالبان و بحران شدید اقتصادی، میلیونها شهروند افغان مجبور به ترک خانه و دیار خود و مهاجرت شدهاند. در چنین شرایط دشواری، پاکستان و ایران با در نظر گرفتن ارزشهای انسانی و اخلاقی، به این مهاجران افغان پناه دادند. بهویژه پاکستان، با وجود چالشهای امنیتی و فشارهای اقتصادی، برای دههها به میلیونها شهروند افغان اجازه داد در شهرها، بازارها و بخشهای مختلف اقتصادی این کشور زندگی و فعالیت کنند. بسیاری از آنان از خدمات صحی، آموزشی و تجاری بهرهمند شدند؛ امکاناتی که در بسیاری از موارد در داخل افغانستان در دسترس نبود
این کمکها و میزبانی از سوی کشورهای همسایه، از دید بسیاری از ناظران، یک اقدام بزرگ انسانی است که نمیتوان آن را نادیده گرفت. در چنین شرایطی، طرح این ادعا از سوی اداره طالبان که پاکستان و ایران از مهاجران افغان علیه طالبان استفاده میکنند، از سوی منتقدان اقدامی ناسپاسانه تلقی میشود. پاکستان و ایران همواره تأکید کردهاند که اجازه استفاده از خاک خود علیه امنیت کشورهای دیگر را نمیدهند و اردوگاههای مهاجران را برای اهداف نظامی مورد استفاده قرار ندادهاند
از سوی دیگر، منتقدان طالبان میگویند که این اتهامات در حالی مطرح میشود که خود افغانستان با نگرانیهای امنیتی منطقهای روبهرو است. آنان ادعا میکنند که شواهدی درباره استفاده مهاجران افغان در پاکستان یا ایران برای ایجاد ناامنی در افغانستان وجود ندارد، در حالی که موضوع استفاده از خاک افغانستان علیه کشورهای همسایه، بهویژه پاکستان، بارها مطرح شده است
برخی گزارشهای بینالمللی و ارزیابیهای امنیتی درباره حضور گروههای مسلح مخالف پاکستان در افغانستان ابراز نگرانی کردهاند. مقامهای پاکستانی نیز بارها ادعا کردهاند که گروههایی مانند تحریک طالبان پاکستان و دیگر گروههای مسلح از خاک افغانستان برای برنامهریزی و انجام حملات استفاده میکنند. حکومت طالبان این اتهامات را رد کرده و گفته است که اجازه استفاده از خاک افغانستان علیه هیچ کشوری را نمیدهد
این نامه منسوب به اداره اطلاعات افغانستان در شرایطی مطرح شده است که افغانستان همچنان با چالشهای داخلی، اختلافات سیاسی و نگرانیهای اجتماعی روبهرو است. مخالفان طالبان معتقدند که مشکلات داخلی افغانستان نتیجه سیاستهای داخلی این حکومت است و نباید مسئولیت آن به کشورهای همسایه نسبت داده شود
منتقدان میگویند هرگاه طالبان با فشارهای داخلی یا منطقهای مواجه میشوند، به جای ارائه راهحل، کشورهای همسایه را متهم میکنند. از نگاه آنان، همزمانی ادعا درباره مداخله خارجی با نگرانیهای امنیتی ناشی از فعالیت گروههای مسلح در داخل افغانستان، یک تناقض آشکار ایجاد میکند
در نهایت، ادامه سیاست اتهامزنی میان کشورهای منطقه نمیتواند به تأمین امنیت و ثبات پایدار کمک کند. اگر هدف دستیابی به صلح در افغانستان و منطقه باشد، نیازمند همکاری، اقدامات عملی و رسیدگی به نگرانیهای امنیتی همه طرفها است؛ زیرا تغییر واقعیتها تنها با صدور بیانیهها و نامههای سیاسی امکانپذیر نیست