معاهدهٔ آبهای سند که برای بیش از شصت سال بهعنوان پایدارترین راهکار تقسیم منابع آبی فرامرزی میان دو کشور مستقل شناخته میشد، اکنون در یک نقطهٔ راهبردی حساس قرار گرفته است. رئیس ادارهٔ توسعهٔ آب و برق (واپدا)، جنرال لیفتیننت (بازنشسته) محمد سعید، در یک تحلیل ویژه هشدار داده است که اقدام هند در ماه می ۲۰۲۵ برای تعلیق یکجانبهٔ این معاهده، نقض آشکار قوانین بینالمللی بوده و پیامدهای بسیار جدی راهبردی و اقتصادی برای پاکستان به همراه دارد.
نقض قوانین
براساس این گزارش، در کنوانسیون تازهٔ آب که زیر نظر سازمان ملل متحد در ژنو برگزار شد، بر اصل «یک آب، یک دیدگاه» برای مدیریت شفاف حوزههای مشترک رودخانهای در سراسر جهان تأکید گردید؛ اما گفته شده است که هند برخلاف این روند، در مسیر کاملاً متفاوتی حرکت میکند.
از ماه می ۲۰۲۵ به اینسو، دهلی نو نه تنها روند ساخت تأسیسات زیربنایی در مناطق بالادست رودخانههای غربی را سرعت بخشیده، بلکه برای اجرای سریع پروژههایی مانند توسعهٔ کانال رنبیر و تونل پیوند چناب-بیاس نیز درخواست پیشنهادها را آغاز کرده است؛ اقداماتی که براساس این گزارش، تهدید مستقیم برای امنیت آبی درازمدت پاکستان محسوب میشوند.
تأثیرات منفی بر زراعت کشور
رئیس واپدا میگوید که تمام نظام آبیاری پاکستان، که حدود ۳۵ میلیون جریب زمین را آبیاری میکند و ضامن بیش از ۹۰ درصد تولید مواد غذایی کشور است، به جریان مطمئن و قابل پیشبینی آب از مناطق بالادست وابسته است.
در این گزارش آمده است که هند برخلاف مفاد معاهده، ارائهٔ اطلاعات هیدرولوژیکی را متوقف کرده است؛ اقدامی که باعث شد نظام پیشبینی سیلاب پاکستان در فصل سیلابی سال ۲۰۲۵ بهشدت آسیب ببیند و خساراتی به جان انسانها و زیرساختهای مهم وارد شود. همچنین گفته شده است که این اقدامات با اهداف جهانی توسعهٔ پایدار، بهویژه هدف ۶.۵، در تضاد قرار دارد.
اهمیت دریای چناب
در این تحلیل تأکید شده است که نگرانیهای پاکستان تنها به یک بند یا حجم سالانهٔ آب دریافتی محدود نمیشود، بلکه خطر اصلی از مجموع ظرفیت چندین پروژهٔ بالادستی ناشی میشود که در آینده میتواند کنترل جریان آب ورودی به پاکستان را در اختیار هند قرار دهد.
از نظر موقعیت جغرافیایی، دریای چناب در این مناقشه اهمیت ویژهای دارد، زیرا این رودخانه در منطقهٔ مراله سالانه بهطور متوسط حدود ۲۵ میلیون ایکر فوت آب وارد پاکستان میکند و مناطق دارای بالاترین تولیدات زراعتی این کشور را آبیاری مینماید.
از آنجا که تمام حوزهٔ آبریز این رودخانه در مناطق تحت ادارهٔ هند قرار دارد، تغییر در کنترل بالادستی میتواند کل نظام آبیاری حوزهٔ سند را با اختلال مواجه سازد. براساس این گزارش، این وضعیت دیگر تنها یک موضوع مدیریت آب نیست، بلکه به مسئلهای مرتبط با بقای ملی پاکستان تبدیل شده است که نیازمند یک راهبرد نیرومند و هماهنگ در سطوح حقوقی، دیپلماتیک و اداری است.