بسته شدن مرز افغانستان و پاکستان؛ تحلیل پیامدها و آینده تجارت منطقه

اسلام‌آباد در ۱۱ اکتوبر تصمیمی گرفت که موجی از بحث‌ها را در منطقه برانگیخت: بسته شدن مرز با افغانستان. مقام‌های پاکستانی گفتند این اقدام واکنشی سیاسی نیست، بلکه یک راهبرد درازمدت برای پایان دادن به دهلیزهای غیرقانونی تجارت است؛ دهلیزهایی که سال‌ها با قاچاق مواد مخدر، انتقال سلاح و نفوذ گروه‌های شورشی پیوند داشته‌اند.

دلایل پاکستان

پاکستان سالانه بیش از ۳.۴ تریلیون روپیه از قاچاق زیان می‌دید و نزدیک به یک تریلیون روپیه نیز از برگشت غیرقانونی کالاهای ترانزیتی افغانستان به بازارهای داخلی خسارت وارد می‌کرد. مقام‌ها توضیح دادند که تنها مسیرهایی بسته شدند که به شاهراه‌های اصلی قاچاق و تروریزم مرزی تبدیل شده بودند. به باور آنان، این تصمیم امنیت ملی را تقویت کرده، حاکمیت اقتصادی را استوار ساخته و کنترول دولت بر شریان‌های تجارتی را بازمی‌گرداند.

پیامدهای افغانستان

در سوی دیگر، افغانستان بیشترین آسیب را متحمل شد. تنها در یک ماه، بیش از ۲۰۰ میلیون دالر زیان وارد شد که ۴۵ میلیون آن مربوط به گذرگاه تورخم بود. بیش از ۵۰۰۰ موتر باربری در مرزها متوقف ماندند و میوه‌ها و محصولات موسمی افغانستان در انتظار ورود به بازارهای پاکستان فاسد شدند.

اثرات اجتماعی

در داخل افغانستان، پیامدها تنها اقتصادی نبودند. با توقف قاچاق، بیش از ۲۰۰ هزار نفر که با تجارت غیرقانونی و شبکه‌های کم‌اظهاری مرتبط بودند، منبع درآمد خود را از دست دادند. مقام‌های پاکستانی باور دارند که شکستن این شبکه‌ها در درازمدت مانع انتقال سلاح‌های غیرقانونی، مواد مخدر و تمویل شورشیان خواهد شد.

وضعیت پاکستان

در مقابل، زندگی روزمره در پاکستان تقریباً بدون تغییر ادامه یافت. کالاهای افغانی که از مسیر قاچاق وارد می‌شدند، بیشتر کالاهای لوکس بودند نه ضروری. پاکستان با حفظ تجارت امن از طریق پروژه (CPEC) و ارتباطات زمینی مستقیم با چین، هیچ اختلالی در زنجیره‌های حیاتی تأمین نمی‌بیند.

چشم‌انداز آینده

سیاست‌گذاران پاکستانی باور دارند که این اقدام در پنج تا ده سال آینده سودهای درازمدت به همراه خواهد داشت؛ از جمله بهبود امنیت مرزی، کاهش زیان‌های اقتصادی و ایجاد محیط تجارتی منظم‌تر. در عین حال، این تغییر ممکن است افغانستان را وادار سازد تا تجارت خود را فراتر از ولایات شرقی چون پکتیا گسترش دهد و با ایران و آسیای میانه بیشتر تعامل کند؛ امری که می‌تواند ساختار اقتصادی فراگیرتری را شکل دهد.

تصمیم دشوار کابل

کارشناسان نتیجه‌گیری می‌کنند که رهبری افغانستان اکنون در برابر یک انتخاب حیاتی قرار دارد: یا همچنان به گروه‌های شورشی فضا بدهد، یا با پاکستان برای بازگرداندن ثبات و پیشبرد پیشرفت اقتصادی مشترک همکاری کند.