وزارت امور خارجه تاجیکستان اعلام کرد که در شب ۲۶/۲۷ نوامبر، از خاک افغانستان بر اردوگاه کارمندان شرکت «شاهین اسام» در منطقه ختلان حمله مسلحانه صورت گرفت. این اردوگاه در محدوده کنترول پوسته اول سرحدی «استقلال» موقعیت داشت.
این حمله توسط یک طیاره بیپیلوت مجهز به بمب دستی و سلاح خودکار انجام شد. در نتیجه، سه کارمند چینی شرکت «شاهین اسام» که در پروژههای ساختمانی و معدنی در سرحد فعالیت داشتند، جان خود را از دست دادند.
تاجیکستان این رویداد را «عملیات گروههای تروریستی» خوانده و آن را نقض جدی امنیت مرزی از سمت کشور همسایه دانست. در بیانیه وزارت خارجه آمده است که با وجود تلاشهای دوامدار تاجیکستان برای حفظ صلح و ثبات در مناطق مرزی، فعالیتهای مجرمانه و تروریستی از خاک افغانستان همچنان ادامه دارد. دوشنبه از مقامات کابل خواسته است که اقدامات فوری و مؤثر برای جلوگیری از چنین حملات و تأمین امنیت مرز مشترک انجام دهند.
این نخستین حادثه نیست. در نوامبر ۲۰۲۴ نیز در منطقه «زر بوزی گورج» در سرحد تاجیک–افغان، یک شهروند چینی کشته و چهار تن دیگر زخمی شدند. وزارت خارجه چین آن حمله را «بربرانۀ» خوانده و بر همکاری با تاجیکستان برای تقویت امنیت مرزی تأکید کرده بود.
تحلیلگران امنیتی میگویند که کشته شدن سه شهروند چینی دیگر در ختلان نشان میدهد که تهدید تروریزم از خاک افغانستان تنها متوجه پاکستان نیست، بلکه تاجیکستان و منافع چین در منطقه نیز به طور مستقیم در معرض خطر قرار گرفتهاند. یادآوری میشود که در پاکستان نیز پروژههای سیپیک و کارمندان چینی بارها هدف حملات مرگبار گروههایی قرار گرفتهاند که پایگاههایشان در افغانستان گزارش شده است.
روابط تاجیکستان و حکومت طالبان از پیش پرتنش بوده است. دوشنبه بارها نسبت به حضور گروههای مخالف تاجیک در خاک افغانستان و رویدادهای راکتی و فیر مرزی اعتراض کرده است. در سالهای اخیر، «داعش خراسان» و گروههای تاجیک مخالف نیز تهدید به حملات از خاک افغانستان کردهاند که تاجیکستان را وادار به درخواست همکاری امنیتی بیشتر با سازمان پیمان امنیت جمعی و چین کرده است.
در همین هفته، وزیر خارجه چین در سفر به دوشنبه بر افزایش گشتزنی مشترک مرزی و همکاری ضد تروریزم با تاجیکستان توافق کرد. حمله اخیر ضرورت فوری این همکاری را برجسته ساخته است.
در پسزمینه، تاجیکستان اخیراً حضور نظامی هند در پایگاه «آینی» را پایان داد. این پایگاه سالها مرکز عملیات استخباراتی و لوژستیکی هند در نزدیکی افغانستان، پاکستان و سینکیانگ بود. خروج هند از این پایگاه به عنوان عقبنشینی استراتژیک بزرگ برای دهلی نو تلقی میشود.
مبصران منطقهای باور دارند که افزایش کشیدگی میان کابل و دوشنبه، تداوم حملات بر اهداف چینی از خاک افغانستان، و خروج هند از پایگاه آینی، پرسشهای جدی دربارۀ نقش شبکههای تروریستی و حامیان خارجی آنان ایجاد کرده است. برخی تحلیلگران حتی این حملات را در پیوند با عقبنشینی استراتژیک هند میبینند، هرچند شواهد مستقیم هنوز ارائه نشده است.
در مجموع، این حادثه موضع پاکستان را تقویت میکند که افغانستان پس از تسلط طالبان همچنان پناهگاه امن برای شبکههای تروریستی جهانی و منطقهای باقی مانده است. اکنون نه تنها پاکستان، بلکه تاجیکستان و چین نیز هدف حملات سرحدی قرار گرفتهاند. کارشناسان تأکید دارند که این تهدید مشترک نیازمند راهبرد هماهنگ میان پاکستان، تاجیکستان، چین و دیگر همسایگان است.