اسلامآباد – تحریک طالبان پاکستان که ریشه در مناطق قبایلی دارد، اکنون نفوذ خود را به سراسر جنوب آسیا گسترش داده و بنگلادش به مرکز مهم جذب نیرو بدل شده است. کارشناسان امنیتی میگویند ترکیب بیثباتی سیاسی، شبکههای افراطی موجود و تبلیغات دیجیتال زمینهٔ مساعدی برای بسیج فراملیتی فراهم کرده است.
پیشینه و تحول
این گروه در سال ۲۰۰۷ به رهبری بیتالله محسود تشکیل شد و هدف آن یکپارچهسازی گروههای مسلح در مناطق قبایلی بود. فعالیتهای اولیه بیشتر علیه دولت پاکستان متمرکز بود، اما پس از بازگشت طالبان در افغانستان در سال ۲۰۲۱، ساختار تحریک طالبان پاکستان تقویت شد و دامنهٔ فعالیتهای آن به خارج از مرزها گسترش یافت.
آسیبپذیریهای بنگلادش
بحران سیاسی سال ۲۰۲۴ در بنگلادش، از جمله فروپاشی نهادی، فرار زندانیان و غارت گستردهٔ سلاح، فرصت مناسبی برای گروههای افراطی ایجاد کرد. سازمانهای داخلی مانند جماعتالمجاهدین بنگلادش، حرکتالجهاد اسلامی و انصارالاسلام زمینهٔ ایدئولوژیک لازم برای نفوذ تحریک طالبان پاکستان را فراهم کردند.
شیوههای جذب نیرو
تحلیلگران سه ستون اصلی در مدل جذب نیرو توسط تحریک طالبان پاکستان در بنگلادش شناسایی کردهاند: ۱. رادیکالسازی دیجیتال: استفاده از پیامرسانهای رمزگذاریشده برای نشر تبلیغات به زبان بنگالی. ۲. راهنمایی مذهبی و ایدئولوژیک: مربیان دینی و فکری جوانان را به فعالیتهای مسلحانه تشویق میکنند. ۳. روایتهای کاری و سفر: جوانان آسیبپذیر با وعدهٔ کار در خارج یا سفر مذهبی جذب میشوند و سپس به مناطق تحت کنترل تحریک طالبان پاکستان منتقل میگردند.
ادغام عملیاتی
گزارشها نشان میدهد که جذبشدگان بنگلادشی تنها نیروهای حاشیهای نیستند، بلکه در واحدهای جنگی تحریک طالبان پاکستان ادغام شده و در عملیات مسلحانه شرکت میکنند.
پیامدهای منطقهای
این روند برای بنگلادش خطرات جدی در زمینهٔ کنترل مرزها، حاکمیت دیجیتال و مقابله با افراطیت ایجاد کرده است. برای پاکستان نیز ورود نیروهای خارجی بُعد فراملیتی جدیدی به شورشهای داخلی افزوده و شبکههای افراطی را گستردهتر ساخته است.
نیاز به پاسخ هماهنگ
کارشناسان تأکید دارند که بدون همکاری منطقهای، از جمله تقویت امنیت مرزی، آگاهی اجتماعی و نظارت دیجیتال، نقش بنگلادش بهعنوان مسیر جذب نیرو میتواند بیثباتی جنوب آسیا را تشدید کند. پاکستان نیز با چالش دوگانهٔ مدیریت شورشهای داخلی و مقابله با جذب نیروهای خارجی روبهرو است.